مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۵؛ نرخ ۱۰٪، فرمول، اعتبار و پیمانکار

ارزش افزوده چیست و چه چیزی را اندازه می‌گیریم؟

قانون، عرضه کالا و ارائه خدمت در ایران و واردات و صادرات را در دامنه خود قرار می‌دهد، مگر حکم معافیت یا نرخ خاص وجود داشته باشد. در مدل صورتحساب، فروشنده مالیات و عوارض فروش مشمول را از خریدار وصول و اعتبار واجد شرایط خرید را از آن کسر می‌کند. بنابراین «ارزش افزوده» در کار روزانه یک درصد روی سود حسابداری نیست؛ خالص مالیات فروش و خرید در دوره است که بر پایه صورتحساب، نوع معامله و زمان تعلق ساخته می‌شود. ^{[۱] [۴]}

این راهنما در ۷ شهریور ۱۴۰۵ بازبینی شده است. نرخ سالانه، مهلت‌های عملیاتی و نسخه فرم یا خلاصه عملکرد می‌تواند تغییر کند، اما منطق کنترل پایدار می‌ماند: تعیین دامنه، تعیین مأخذ، نرخ درست در تاریخ تعلق، مالیات فروش، اعتبار مستند خرید و تطبیق با سامانه. هیچ منو یا وضعیت رابط کاربری در این مقاله فرض نشده است؛ برای اقدام، درگاه رسمی و اطلاعیه روز سازمان امور مالیاتی را مبنا قرار دهید. ^{[۶] [۷]}

نرخ عمومی ارزش افزوده در ۱۴۰۵ چند درصد است؟

ماده ۷ قانون دائمی نرخ عمومی را ۹ درصد تعیین کرده است. با این حال، قانون بودجه می‌تواند برای همان سال حکم افزایشی بدهد. در قانون نهایی بودجه ۱۴۰۵ یک واحد درصد به نرخ موضوع ماده ۷ و بخش مشمول طلا افزوده شد؛ در نتیجه نرخ عمومی جاری ۱۴۰۵ برابر ۱۰ درصد است، نه ۱۲ درصد. عدد ۱۲ درصد در مرحله پیشنهاد بودجه دیده شد، اما مبنای عملیات نهایی ۱۴۰۵ نیست. این نتیجه با اطلاع‌رسانی مالیاتی جاری نیز تطبیق دارد. ^{[۱] [۲] [۳]}

فرمول نرخ عمومی ساده است: مبلغ فروش بدون مالیات × ۱۰ درصد = مالیات و عوارض فروش. اگر قیمت اعلامی شامل مالیات باشد، سهم مالیات با ضرب مبلغ کل در ۱۰ و تقسیم بر ۱۱۰ به دست می‌آید؛ اما فقط وقتی کل مبلغ واقعاً مشمول نرخ عمومی باشد. مثال: خدمت مشمول با قیمت خالص ۵۰۰ میلیون ریال، ۵۰ میلیون ریال مالیات و جمع صورتحساب ۵۵۰ میلیون ریال دارد. تخفیف واقعیِ پیش از تعلق و اقلام خارج از مأخذ باید جدا بررسی شوند. ^{[۱] [۲]}

• عرضه عمومی مشمول در ۱۴۰۵: ۱۰ درصد.
• کالا یا خدمت ماده ۹: معاف؛ فروشنده مالیات وصول نمی‌کند و اثر اعتبار خرید جداست.
• صادرات واجد شرایط: نرخ صفر و مسیر اثبات و استرداد قانونی، نه معافیت ساده.
• اصل طلا، جواهر و پلاتین در مصنوعات: معاف؛ اجرت، سود و حق‌العمل در ۱۴۰۵ مشمول ۱۰ درصد.
• کالاهای خاص ماده ۲۶ مانند فرآورده‌های نفتی و دخانی: نرخ و مأخذ اختصاصی؛ نرخ عمومی را خودکار اعمال نکنید.

فرمول ۹ درصد قدیمی چه زمانی هنوز کاربرد دارد؟

بسیاری از آموزش‌های قدیمی فرمول ۹ درصد را نشان می‌دهند. روش «مأخذ × نرخ» منسوخ نشده، اما عدد نرخ باید با تاریخ تعلق و نوع کالا یا خدمت جایگزین شود. برای عرضه عمومی در ۱۴۰۵، قرار دادن ۹ درصد در سلول نرخ کم‌اظهاری می‌سازد؛ برای دوره تاریخی که قانون و بودجه همان زمان ۹ درصد بوده، بازنویسی معامله با نرخ امروز نیز غلط است. دفتر کنترل نرخ باید سال، تاریخ صورتحساب، نوع عرضه و منبع نرخ را کنار هم نگه دارد. ^{[۱] [۸] [۲]}

ماده ۴۷ قانون دائمی تصریح می‌کند پرونده‌هایی که تاریخ تعلق آن‌ها پیش از لازم‌الاجراشدن قانون جدید است، از نظر مأخذ، نرخ، جرایم و تکالیف تابع قانون زمان خود هستند. پس انتقال مانده یا اصلاح یک صورتحساب قدیمی نیازمند بررسی تاریخ و نوع سند است، نه کپی نرخ ۱۴۰۵. کنترل خوب در نرم‌افزار، نرخ را نسخه‌دار می‌کند و اجازه نمی‌دهد تغییر تنظیمات سال جاری همه اسناد تاریخی را به‌صورت خام بازنویسی کند. ^{[۱] [۸]}

چطور مشمول، معاف و نرخ صفر را از هم جدا کنیم؟

ماده ۹ فهرست کالاها و خدمات معاف را با جزئیات بیان می‌کند؛ از برخی محصولات کشاورزی و اقلام اساسی تا گروه‌هایی از خدمات درمانی، آموزشی، بانکی، بیمه‌ای و بازار سرمایه. عنوان تجاری کلی کافی نیست. یک شرکت آموزشی ممکن است هم خدمت واجد شرایط معاف و هم فروش نرم‌افزار یا کالای مشمول داشته باشد. برای هر جریان درآمد باید شرح واقعی، مجوز لازم، مشتری، محل ارائه و جزء دقیق ماده ۹ ثبت شود. معافیت را از روی کد حساب یا نام شرکت تعمیم ندهید. ^[۱]

صادرات در چارچوب قانون نرخ صفر دارد؛ یعنی با انجام تکالیف و اسناد گمرکی یا ارزی مقرر، مالیات فروش صفر و امکان استرداد اعتبار مرتبط می‌تواند برقرار باشد. در فعالیت معاف، مالیات خرید مرتبط معمولاً اعتبار قابل کسر همان فروش نیست و می‌تواند به هزینه یا بهای دارایی تبدیل شود. برای خرید مشترک میان فعالیت مشمول و معاف، تخصیص مستند لازم است. عبارت «فروش مالیات ندارد» بدون تعیین اینکه معاف است یا نرخ صفر، اثر حسابداری را پنهان می‌کند. ^{[۱] [۴]}

• مشمول: مالیات فروش محاسبه و اعتبار واجد شرایط کسر می‌شود.
• معاف: مالیات از مشتری وصول نمی‌شود؛ اعتبار خرید مرتبط محدود می‌شود.
• نرخ صفر: فروش صفر با تکالیف و امکان استرداد در صورت احراز شرایط.
• خارج از شمول یا نرخ خاص: فقط با ماده و واقعیت معامله طبقه‌بندی شود.

اعتبار مالیاتی خرید چه زمانی قابل دفاع است؟

اعتبار خرید فقط عدد مالیات درج‌شده روی یک فایل فاکتور نیست. خرید باید برای فعالیت اقتصادی مشمول باشد، صورتحساب مطابق مقررات صادر و در زنجیره سامانه مؤدیان قابل ردیابی باشد، هویت فروشنده و خریدار و کالا یا خدمت با واقعیت تطبیق کند و پرداخت یا وضعیت معامله با قواعد نقدی و نسیه سازگار باشد. در معامله نسیه ثبت‌شده، قانون اعتبار خریدار را تا زمان پرداخت مالیات و عوارض به فروشنده به تأخیر می‌اندازد. رسید دریافت کالا یا خدمت نیز برای اثبات واقعیت خرید ضروری است. ^{[۱] [۴]}

کاربرگ اعتبار باید برای هر ردیف پنج پاسخ داشته باشد: صورتحساب معتبر کجاست، خرید به کدام فعالیت مشمول وصل است، کالا یا خدمت چگونه تحویل شده، مبلغ و مالیات چه زمانی پرداخت شده و در کارپوشه چه وضعیت مستندی دارد. خرید شخصی، هزینه مرتبط با فعالیت معاف، صورتحساب طرف اشتباه یا مالیات خارج از مأخذ را تا تعیین تکلیف در اعتبار قطعی نگذارید. رد اعتبار در رسیدگی فقط مسئله مالیاتی نیست؛ می‌تواند مانده تأمین‌کننده و بهای تمام‌شده را هم تغییر دهد. ^{[۱] [۶]}

بدهی دوره از فروش منهای اعتبار چگونه محاسبه می‌شود؟

فرمول کنترل دوره چنین است: مالیات و عوارض فروش مشمول با نرخ‌های درست، منهای اعتبار خرید واجد شرایط، به‌علاوه یا منهای اصلاحات و مانده‌های قانونی. مثال: شرکت در یک دوره ۱۰ میلیارد ریال فروش خالص مشمول عمومی دارد؛ مالیات فروش ۱ میلیارد ریال است. اگر ۶۵۰ میلیون ریال اعتبار خرید پس از کنترل پذیرفتنی باشد، بدهی اولیه دوره ۳۵۰ میلیون ریال می‌شود. فروش معاف در پایه ۱۰ میلیاردی قرار نمی‌گیرد و مالیات خرید مرتبط با آن نیز خودکار در اعتبار ۶۵۰ میلیونی نیست. ^[۱]

سه تطبیق پیش از تأیید لازم است: فروش دفتر با صورتحساب‌های صادرشده و اصلاحی، خرید دفتر با صورتحساب‌های دریافتی و وضعیت پرداخت، و مانده حساب ارزش افزوده با خلاصه عملکرد دوره. اختلاف‌ها را به سطح شناسه صورتحساب و طرف حساب پایین ببرید. اطلاعیه‌های ۱۴۰۵ درباره تکمیل و اصلاح اظهارنامه پیش‌فرض نشان می‌دهد پنجره عملیاتی می‌تواند موردی اعلام شود؛ از این اطلاعیه‌ها قاعده دائمی برای همه دوره‌ها نسازید و رسید نهایی هر دوره را نگه دارید. ^{[۷] [۶]}

مالیات عملکرد با ارزش افزوده چه تفاوتی دارد؟

مالیات عملکرد، مالیات مستقیم بر درآمد مشمول شخص در سال مالی است؛ ارزش افزوده مالیات و عوارض معامله در دوره‌های خود با سازوکار فروش و اعتبار خرید است. نرخ ۲۵ درصد اشخاص حقوقی را نباید کنار نرخ ۱۰ درصد گذاشت و روی یک مأخذ جمع کرد. فروش ۱۰ میلیارد ریالی ممکن است ۱ میلیارد مالیات فروش ایجاد کند، اما سود مشمول عملکرد پس از هزینه و تعدیلات عدد دیگری است. ارزش افزوده وصولی از مشتری در حالت عادی درآمد عملیاتی شرکت نیست؛ بدهی به سازمان است. ^{[۵] [۱]}

در خرید نیز مالیات قابل اعتبار معمولاً هزینه عملکرد نیست، زیرا از مالیات فروش کسر می‌شود؛ اما بخش غیرقابل اعتبار مرتبط با فعالیت معاف یا فاقد شرایط می‌تواند طبق اصول و مقررات به هزینه یا بهای دارایی برود. این مرزبندی را در دفتر کل رعایت کنید: فروش و درآمد، مالیات فروش، مالیات خرید قابل اعتبار، مالیات غیرقابل اعتبار و بدهی دوره حساب‌های جدا می‌خواهند. پرداخت ارزش افزوده، به‌تنهایی مالیات عملکرد را تسویه یا هزینه قابل قبول قطعی نمی‌کند. ^{[۵] [۱]}

ارزش افزوده قرارداد پیمانکاری و مشاوره‌ای چه زمان ثبت و پرداخت می‌شود؟

برای قرارداد پیمانکاری، تاریخ تعلق مالیات طبق ماده ۳ و تبصره ۲ ماده ۴ همان تاریخ صدور صورتحساب است؛ تشخیص درصد پیشرفت در حسابداری به‌تنهایی تاریخ تعلق مالیات نیست. در معامله غیرنقدی که نسیه‌بودن و دریافت‌ها در سامانه مؤدیان ثبت و توسط طرفین تأیید شده، پیمانکار می‌تواند پرداخت مالیات فروش را تا دریافت مبلغ قرارداد، متناسباً به تأخیر بیندازد و خریدار نیز تا پرداخت، اعتبار متناظر نمی‌گیرد. اگر قرارداد در سامانه ثبت نشده باشد، اصل قانونی بر نقدی‌بودن معامله است. ^{[۱] [۴]}

مثال: پیمانکار صورتحساب ۴ میلیارد ریالی برای بخش مشمول با نرخ ۱۰ درصد صادر می‌کند؛ مالیات فروش ۴۰۰ میلیون ریال است. اگر قرارداد غیرنقدی به‌درستی ثبت شده و کارفرما نصف مبلغ را می‌پردازد، زمان‌بندی پرداخت مالیات می‌تواند متناسب با وصول بررسی شود، اما اصل تاریخ تعلق و صورتحساب از بین نمی‌رود. برای کارفرمایان دولتی مشمول، قانون ثبت اصل قرارداد و پرداخت‌ها و پرداخت هم‌زمان مالیات متناسب به پیمانکار را مقرر کرده است. دامنه معاف خدمت یا قرارداد باید جداگانه احراز شود. ^{[۱] [۱۰]}

• پیمان: مبلغ، بخش‌های مشمول و معاف، تعدیل و پیش‌پرداخت را شفاف کنید.
• صورتحساب: با صورت‌وضعیت تأییدشده، قرارداد و طرف حساب تطبیق دهید.
• وصول: هر دریافت و مالیات متناظر را با شناسه ثبت و بانک زنجیره کنید.
• کارفرما: ثبت قرارداد و پرداخت‌های مشمول ماده ۴ را مستقل کنترل کند.

خطاهای پرتکرار در نرخ، مأخذ و اعتبار

شش خطا بیشترین اثر را دارند: استفاده از ۹ درصد برای فروش عمومی ۱۴۰۵، اعمال ۱۰ درصد روی فروش معاف، محاسبه روی مبلغ شامل مالیات بدون خارج‌کردن سهم مالیات، اعتباردادن به فاکتور خارج از زنجیره معتبر، کسر اعتبار خرید فعالیت معاف و یکی‌گرفتن پیشرفت کار با صورتحساب پیمان. خطای دیگر، ثبت ارزش افزوده وصولی در درآمد است که حاشیه سود را مصنوعی بالا می‌برد. هر خطا باید با سند اصلاحی مناسب و در مهلت یا مسیر قانونی خودش رفع شود. ^{[۱] [۲]}

در طلا نیز نرخ ۱۰ درصد ۱۴۰۵ روی اصل ارزش طلا نیست؛ اجرت ساخت، سود و حق‌العمل مأخذ مشمول‌اند و باید تفکیک شوند. این مثال نشان می‌دهد «نرخ درست» بدون «مأخذ درست» باز هم جواب غلط می‌دهد. برای کالاهای نفتی، دخانی و سایر کالاهای خاص نیز ماده ۲۶ نرخ یا مأخذ ویژه دارد. جدول نرخ داخلی شرکت را با صاحب فرآیند، تاریخ اعتبار و منبع قانونی منتشر کنید و هر کد کالا یا خدمت جدید را پیش از صدور انبوه تعیین تکلیف کنید. ^{[۱] [۹]}

گواهی ارزش افزوده، درگاه و مالیات طلا را با قانون جاری بخوانید

گواهی یا وضعیت ثبت‌نام ارزش افزوده، شماره اقتصادی و صورتحساب الکترونیکی سه مفهوم متفاوت‌اند. وجود یک گواهی قدیمی به‌تنهایی مشمولیت، نرخ یا اعتبار خرید امروز را قطعی نمی‌کند و نداشتن نسخه کاغذی نیز لزوماً به معنی خروج از تکلیف سامانه‌ای نیست. وضعیت پرونده و صورتحساب را از درگاه رسمی همان روز بررسی، تاریخ و شناسه استعلام را نگه دارید و از آموزش‌های تصویری مربوط به نسخه قدیمی evat به‌عنوان نقشه قطعی ۱۴۰۵ استفاده نکنید. ^{[۱] [۶] [۷]}

ابطال یا اصلاح صورتحساب باید علت اقتصادی و نوع رویداد را دنبال کند؛ حذف یک رکورد برای پاک‌کردن اشتباه کافی نیست. صورتحساب اصلاحی، ابطالی و برگشت از فروش اثر و شروط متفاوت دارند و باید با قرارداد، تحویل، سند و واکنش طرف مرتبط شوند. اظهارنامه پیش‌فرض را پس از این تغییرها دوباره با دفتر تطبیق دهید و رسید هر اقدام را نگه دارید. ^{[۴] [۷]}

در فروش طلا، تفکیک اصل طلا از اجرت، سود و حق‌العمل برای مأخذ ارزش افزوده حیاتی است؛ عنوان کلی «مالیات طلا» نباید با مالیات عملکرد فروشنده یا مالیات دارایی خریدار مخلوط شود. نرخ و مأخذ دوره را از حکم جاری کنترل و وزن، قیمت، اجرت، سود، مالیات و تسویه را جدا نگه دارید. ژرف‌بان می‌تواند ثبت و صورتحساب را پشتیبانی کند، اما طبقه‌بندی قانونی طلا را خودکار تضمین نمی‌کند. ^{[۱] [۹]}

چک‌لیست بستن دوره ارزش افزوده در ۱۴۰۵

هفته اول پس از پایان دوره، فروش را بر اساس نوع نرخ و تاریخ تعلق خلاصه و صورتحساب‌های اصلاحی و ابطالی را جدا کنید. سپس خریدها را به اعتبار قطعی، اعتبار معلق نسیه، مرتبط با فعالیت معاف و نیازمند مدرک تقسیم کنید. قراردادهای پیمانکاری را با صورت‌وضعیت، صورتحساب، دریافت و ثبت کارفرما تطبیق دهید. پیش از تأیید، یک نفر مستقل مثال نرخ و مأخذ پنج معامله بزرگ را بازاجرا کند و مانده دفتر را با خروجی رسمی مقایسه کند. ^{[۱] [۷]}

جمع‌بندی: نرخ عمومی نهایی ۱۴۰۵ در تاریخ این بازبینی ۱۰ درصد است؛ فرمول قدیمی ۹ درصد فقط با نرخ زمان خودش معنا دارد. بدهی دوره از مالیات فروش مشمول منهای اعتبار مستند می‌آید، نه از گردش بانک یا سود. معافیت، نرخ صفر و کالای خاص اثر متفاوت دارند و پیمانکار باید تاریخ تعلق را از زمان پرداخت جدا کند. ژرف‌بان در این راهنما تشخیص خودکار معافیت یا ارسال قطعی اظهارنامه را ادعا نمی‌کند؛ هدف، ساختن کنترل قابل تکرار است. ^{[۲] [۱] [۶]}