واژه‌نامه حسابداری و مالی برای مدیر شرکت ایرانی

رکورد رسمی یک رویداد مالی که دست‌کم یک ردیف بدهکار و یک ردیف بستانکار با جمع برابر دارد. هر سند باید به مدرک (فاکتور، فیش، قرارداد) متصل باشد تا در رسیدگی مالیاتی قابل دفاع بماند.

ساختار درختی حساب‌ها در سطوح گروه، کل، معین و تفصیلی. کدینگ خوب باید صورت‌های مالی، گزارش‌های مدیریتی و نیازهای مالیاتی را بدون سند اصلاحی پشتیبانی کند.

سطحی از کدینگ که یک معین را به اشخاص، پروژه‌ها، مراکز هزینه یا حساب‌های بانکی می‌شکند. تفصیلی شناور اجازه می‌دهد یک شخص زیر چند معین (بدهکاران، بستانکاران، پیش‌دریافت) استفاده شود.

دو طرف هر ثبت دوطرفه. دارایی و هزینه با بدهکار افزایش می‌یابند؛ بدهی، سرمایه و درآمد با بستانکار. ماهیت هر حساب تعیین می‌کند ماندهٔ عادی آن کدام طرف است.

فهرست ماندهٔ همهٔ حساب‌ها در یک تاریخ که جمع بدهکار و بستانکار آن باید برابر باشد. تراز آزمایشی درستی حسابداری را ثابت نمی‌کند؛ فقط توازن ثبت‌ها را نشان می‌دهد.

انتقال ماندهٔ حساب‌های موقت (درآمد و هزینه) به سود و زیان و صدور سند اختتامیه و افتتاحیه در پایان سال مالی. بستن پیوسته یعنی بخشی از این کار هر ماه انجام شود تا پایان سال فشرده نشود.

اختتامیه ماندهٔ حساب‌های دائمی را در پایان سال می‌بندد و افتتاحیه همان مانده‌ها را در ابتدای سال بعد باز می‌کند. مانده‌های این دو سند باید ریال به ریال با هم بخوانند.

دفتر روزنامه و دفتر کل که پیش از شروع سال مالی باید در سامانهٔ ثبت شرکت‌ها پلمپ شوند. ثبت با تأخیر یا خارج از نوبت می‌تواند به رد دفاتر و تشخیص علی‌الرأس منجر شود.

شناسایی درآمد و هزینه در زمان وقوع، نه زمان دریافت یا پرداخت وجه. مبنای استانداردهای حسابداری ایران برای شرکت‌هاست و با مبنای نقدی که فقط جریان پول را ثبت می‌کند تفاوت دارد.

ثبت این‌که چه کسی، چه زمانی و چه چیزی را در سند یا تنظیمات تغییر داده است. بدون ردپای تغییر، کنترل داخلی قابل اثبات نیست و رسیدگی داخلی و بیرونی به حافظه متکی می‌شود.

تصویر دارایی‌ها، بدهی‌ها و حقوق مالکانه در یک تاریخ مشخص. معادلهٔ حسابداری، دارایی = بدهی + حقوق مالکانه، باید همیشه برقرار باشد.

درآمدها و هزینه‌های یک دوره که به سود یا زیان خالص می‌رسد. برای مدیر، تفکیک سود ناخالص، عملیاتی و خالص مهم‌تر از یک عدد نهایی است.

گزارش ورود و خروج نقد به تفکیک فعالیت‌های عملیاتی، سرمایه‌گذاری و تأمین مالی. شرکتی می‌تواند سودآور باشد و همزمان نقد کم بیاورد؛ این صورت همان شکاف را نشان می‌دهد.

تفاوت دارایی‌های جاری و بدهی‌های جاری؛ نشان می‌دهد شرکت برای تعهدات کوتاه‌مدت چقدر حاشیه دارد. در تورم بالا، موجودی و مطالبات سرمایه در گردش را سریع می‌بلعند.

واحدی از سازمان (کارگاه، شعبه، دپارتمان) که هزینه‌ها به آن نسبت داده می‌شود تا بهای واقعی هر بخش دیده شود. مرکز هزینه معمولاً به‌عنوان یک بعد تفصیلی در کدینگ پیاده می‌شود.

صورت‌های مالی گروه که شرکت اصلی و شرکت‌های فرعی را پس از حذف معاملات درون‌گروهی یک واحد گزارشگر می‌بیند. پیش‌نیاز آن دفاتر مستقل و قابل مقایسه برای هر شرکت است.

برنامهٔ عددی درآمد و هزینهٔ دورهٔ آینده و مقایسهٔ پیوستهٔ عملکرد واقعی با آن. انحراف بودجه فقط وقتی معنا دارد که هزینه به همان مرکز و پروژه‌ای ثبت شده باشد که بودجه گرفته است.

تخصیص بهای دارایی ثابت به دوره‌های استفاده از آن. استهلاک حسابداری بر اساس عمر مفید و روش انتخابی شرکت است و استهلاک مالیاتی طبق جدول مادهٔ ۱۴۹ محاسبه می‌شود؛ این دو می‌توانند متفاوت باشند.

مجموع مواد مستقیم، دستمزد مستقیم و سربار که به یک محصول، بچ یا پروژه نسبت داده می‌شود. بدون بهای تمام‌شدهٔ قابل اتکا، حاشیهٔ سود هر محصول یا قرارداد حدس است.

تطبیق ماندهٔ حساب بانک در دفاتر شرکت با صورتحساب بانک و توضیح هر تفاوت (چک معوق، واریز در راه، کارمزد ثبت‌نشده). مغایرت‌گیری تراکنش‌محور جای این کار ماهانه را می‌گیرد.

چک برگه‌ای با شناسهٔ یکتای ۱۶ رقمی صیاد که صدور، دریافت و انتقال آن باید در سامانهٔ صیاد بانک مرکزی ثبت شود. چک ثبت‌نشده در سامانه قابل وصول نیست.

وضعیت‌های یک چک از دریافت یا صدور تا وصول، پاس، برگشت، عودت یا خرج‌شدن. هر تغییر وضعیت یک رویداد حسابداری است و باید سند خودش را داشته باشد.

محاسبهٔ تاریخ معادل برای چند چک با مبالغ و سررسیدهای مختلف، وزن‌دهی‌شده با مبلغ هر چک. رأس‌گیری پولی کم نمی‌کند؛ فقط یک تاریخ واحد برای مذاکره می‌سازد.

دریافت وجه چک پیش از سررسید در برابر کسر مبلغی متناسب با نرخ و روزهای باقی‌مانده. کسر تنزیل هزینهٔ تأمین مالی است و با خسارت تأخیر تأدیه فرق دارد.

مجوز داخلی که پیش از صدور چک یا حواله باید تأیید شود و مبلغ، ذی‌نفع و علت پرداخت را قفل می‌کند. دستور پرداخت الزامی، اصلی‌ترین کنترل پیشگیرانه در خزانه‌داری است.

مبلغ ثابتی که در اختیار یک مسئول قرار می‌گیرد تا هزینه‌های خرد را پرداخت کند. در روش سقف‌محور، شارژ یعنی بازگرداندن صندوق به سقف پس از تأیید اسناد هزینه.

شناسهٔ ۲۴ رقمی حساب بانکی در ایران که با IR شروع می‌شود و رقم کنترل دارد. اعتبارسنجی چک‌سام شبا هنگام ثبت، پرداخت به حساب اشتباه را پیش از وقوع می‌گیرد.

مقایسهٔ سفارش خرید، رسید تحویل و فاکتور تأمین‌کننده پیش از مجوز پرداخت. هر مغایرت مقدار یا مبلغ باید پیش از پرداخت، نه پس از آن، حل شود.

برآورد هفتگی یا ماهانهٔ ورود و خروج نقد بر پایهٔ سررسید چک‌ها، مطالبات، تعهدات و تسهیلات. افق ۱۳ هفته‌ای رایج‌ترین قالب برای مدیر مالی شرکت است.

سامانهٔ سازمان امور مالیاتی که هر فروش کالا و خدمت باید به‌صورت صورتحساب الکترونیکی به آن ارسال شود. صورتحساب ثبت‌شده در سامانه مبنای اعتبار مالیاتی خریدار و درآمد فروشنده است.

صورتحسابی با قالب استاندارد سازمان مالیاتی که با شمارهٔ مالیاتی یکتا و امضای الکترونیکی به سامانه مودیان ارسال می‌شود. انواع اول، دوم و سوم آن بر اساس نوع خریدار و روش پرداخت تفاوت دارند.

فضای اختصاصی هر مؤدی در سامانه مودیان که صورتحساب‌های صادره و دریافتی، وضعیت تأیید و اعتراض و شناسه‌های حافظهٔ مالیاتی در آن مدیریت می‌شود. صورتحساب خرید باید در مهلت مقرر تأیید یا رد شود.

کد شش‌کاراکتری که برای هر پایانهٔ فروشگاهی یا نرم‌افزار صدور صورتحساب از کارپوشه گرفته می‌شود و در شمارهٔ مالیاتی هر صورتحساب می‌نشیند.

مالیات بر مصرف که فروشنده از خریدار می‌گیرد و پس از کسر اعتبار خریدهای خود به سازمان می‌پردازد. اظهارنامهٔ آن فصلی است و اعتبار خرید فقط با صورتحساب معتبر در سامانه مودیان پذیرفته می‌شود.

مالیات بر سود مشمول شرکت با نرخ عمومی ۲۵ درصد (مادهٔ ۱۰۵) که با اظهارنامهٔ سالانه ابراز می‌شود. مهلت اشخاص حقوقی چهار ماه پس از پایان سال مالی است، مگر با تمدید رسمی.

گزارش خرید و فروش هر فصل که مؤدیان مشمول باید تا یک ماه و نیم پس از پایان فصل ارسال کنند. با فراگیرشدن سامانه مودیان، بخشی از این تکلیف از صورتحساب‌های الکترونیکی تأمین می‌شود.

هزینه‌هایی که طبق مواد ۱۴۷ تا ۱۴۹ در محاسبهٔ سود مشمول پذیرفته می‌شوند: مرتبط با فعالیت، مستند و در حدود متعارف. هزینهٔ بدون مدرک یا خارج از موضوع فعالیت برگشت می‌خورد.

مالیاتی که پرداخت‌کننده باید هنگام پرداخت (حقوق، اجاره، حق‌الزحمه و برخی قراردادها) کسر و به حساب سازمان واریز کند. کسر نکردن، جریمه را متوجه پرداخت‌کننده می‌کند نه دریافت‌کننده.

جریمهٔ عدم صدور صورتحساب الکترونیکی یا عدم ارسال آن به سامانه مودیان، معادل درصدی از فروش ثبت‌نشده به‌علاوهٔ محرومیت از معافیت‌ها. قابل بخشودگی با شرایط اعلامی سازمان است.

بررسی اظهارنامه و دفاتر مؤدی توسط ممیز برای تعیین درآمد مشمول. پروندهٔ شواهد (سند، مدرک، قرارداد و صورتحساب مودیان) تعیین می‌کند رسیدگی از دفاتر باشد یا علی‌الرأس.

مزد روزانه‌ای که شورای عالی کار هر سال اعلام می‌کند و مبنای اضافه‌کاری، عیدی و سنوات است. برای ۱۴۰۵ حداقل مزد روزانه ۵۵۴٬۱۸۵ تومان اعلام شده است.

کار بیش از ساعت قانونی که با ۴۰ درصد اضافه بر مزد هر ساعت کار عادی پرداخت می‌شود (مادهٔ ۵۹ قانون کار). مزد ساعتی معمولاً از تقسیم مزد ماهانه بر ۲۲۰ ساعت به دست می‌آید.

مالیات تکلیفی بر درآمد حقوق که کارفرما کسر و تا پایان ماه بعد پرداخت می‌کند. تا سقف معافیت سالانه صفر است و مازاد آن با نرخ پلکانی ۱۰ تا ۳۰ درصد محاسبه می‌شود.

سی درصد مزد مشمول بیمه: ۷ درصد سهم کارگر، ۲۰ درصد سهم کارفرما و ۳ درصد بیمهٔ بیکاری که کارفرما می‌پردازد. لیست بیمه باید تا پایان ماه بعد ارسال شود.

معادل دو ماه مزد پایه با سقف سه برابر حداقل مزد ماهانه، متناسب با کارکرد سال. عیدی تا سقف معافیت اعلامی از مالیات معاف است و مازاد آن مشمول مالیات حقوق می‌شود.

یک ماه آخرین مزد به ازای هر سال سابقه که هنگام پایان قرارداد پرداخت می‌شود. پایهٔ سنوات مبلغ روزانهٔ جداگانه‌ای است که هر سال برای کارگران با بیش از یک سال سابقه اعلام می‌شود.

فهرست ماهانهٔ کارکنان با اجزای مزد، کسورات و خالص پرداختی که مبنای ارسال لیست بیمه و فهرست مالیات حقوق است. حقوق صفر یا کارکرد صفر هم باید در فهرست بازتاب پیدا کند.

محاسبهٔ همهٔ مطالبات کارگر هنگام خاتمه: مزد معوق، سنوات، عیدی متناسب، مانده مرخصی و کسر بدهی‌ها. تسویهٔ ناقص مسیر شکایت در هیئت تشخیص را باز می‌گذارد.

صورتحساب دوره‌ای پیمانکار بر پایهٔ درصد پیشرفت فیزیکی کار که پس از تأیید مشاور و کارفرما مبنای پرداخت می‌شود. هر صورت‌وضعیت معمولاً پس از کسر سپرده‌ها، پیش‌پرداخت و مالیات‌های تکلیفی پرداخت می‌شود.

درصدی از هر صورت‌وضعیت (معمولاً ۱۰ درصد) که کارفرما تا تحویل قطعی نگه می‌دارد یا با ضمانت‌نامه آزاد می‌کند. در حسابداری پیمانکار، این سپرده مطالبات بلندمدت است نه درآمد ازدست‌رفته.

اصلاح مبلغ صورت‌وضعیت بر اساس شاخص‌های اعلامی برای جبران تغییر قیمت‌ها در طول پیمان. تعدیل درآمد جداگانه‌ای است که باید با شاخص دورهٔ خودش مستند شود.

پیش‌بینی کل هزینهٔ پروژه بر پایهٔ هزینهٔ واقعی تا امروز به‌علاوهٔ هزینهٔ باقی‌ماندهٔ برآوردی. مقایسهٔ آن با مبلغ قرارداد، حاشیهٔ سود واقعی پروژه را پیش از پایان نشان می‌دهد.

کارت گردش هر کالا در انبار با مقدار و بهای ورود، خروج و مانده. روش ارزش‌گذاری (میانگین موزون، فایفو) تعیین می‌کند بهای خروج و موجودی پایان دوره چگونه محاسبه شود.

شروع زنجیرهٔ خرید تا پرداخت: درخواست از کارگاه یا واحد، تأیید، استعلام، سفارش، تحویل و فاکتور. اتصال درخواست به پروژه و مرکز هزینه، بهای تمام‌شده را از همان ابتدا درست می‌کند.

فهرست مواد و مقادیر لازم برای تولید یک واحد محصول که مبنای برآورد بهای تمام‌شده و برنامه‌ریزی مواد است. در ژرف‌بان، BOM و MRP تخصصی هنوز در نقشهٔ راه است.

سامانهٔ یکپارچه‌ای که مالی، خرید، انبار، فروش، تولید و منابع انسانی را روی یک پایگاه دادهٔ مشترک اجرا می‌کند. تفاوت آن با نرم‌افزار حسابداری در دامنه و در این است که سند از عملیات زاده می‌شود نه از ورود دستی.

تحت وب یعنی رابط از مرورگر استفاده می‌شود؛ ابری یعنی زیرساخت و بهره‌برداری بیرون از سرور شرکت مدیریت می‌شود. یک محصول می‌تواند تحت وب باشد اما روی سرور خود شرکت مستقر شود.

نگه‌داری دفاتر مستقل چند شرکت یا چند سال مالی در یک محیط با انتخاب‌گر شرکت و سال. پیش‌نیاز گزارش هلدینگ و تلفیق است و با «چند شعبه در یک دفتر» فرق دارد.

استفاده از مدل‌های یادگیری برای پیشنهاد شرح سند، خواندن فیش و فاکتور، تطبیق چک و تراکنش و پاسخ به پرسش‌های مالی. مرز درست، «پیشنهاد با تأیید انسان» است نه ثبت خودمختار.

انتقال کدینگ، اسناد، چک‌ها و طرف‌حساب‌ها از نرم‌افزار قبلی به سیستم جدید با تراز تطبیق‌شده پیش از قطع مبدأ. کیفیت دادهٔ مبدأ تعیین می‌کند چه مقدار خودکار و چه مقدار بازبینی می‌شود.

محدودکردن دامنهٔ هر کاربر بر اساس نقش سازمانی، دسترسی مالی و عضویت پروژه‌ای، به‌جای دسترسی همه به همه‌چیز. تفکیک وظایف (ثبت، تأیید، پرداخت) اصلی‌ترین کنترل داخلی نرم‌افزاری است.

نسخهٔ منظم از داده و پیوست‌ها به‌علاوهٔ تمرین واقعی بازگرداندن آن. پشتیبان بدون آزمون بازیابی، ادعاست؛ نقطهٔ بازیابی و زمان مورد انتظار باید برای هر استقرار مکتوب شود.