کدینگ حسابداری فروشگاهی؛ نمونه سرفصل حسابها، ثبت فروش و ارزش افزوده
کدینگ حسابداری فروشگاهی، درخت حسابهای کل، معین و تفصیلی است که فروش نقدی و کارتی، موجودی کالا، برگشت، ارزش افزوده و هزینههای فروشگاه را جدا نگه میدارد. کد کالا جزء این درخت نیست و کدینگ انبار جداگانهای دارد که فقط از طریق حساب موجودی به دفتر کل وصل میشود.
کدینگ حسابداری فروشگاهی چیست؟
کدینگ حسابداری یعنی درخت حسابهایی که هر سند روی آن ثبت میشود و هر حساب یک کد عددی دارد که جایگاهش را نشان میدهد. در یک نمونه منتشرشده برای شرکتهای بازرگانی، رقم اول گروه را نشان میدهد: ۱ داراییهای جاری، ۲ داراییهای غیرجاری، ۳ بدهیهای جاری، ۴ بدهیهای بلندمدت، ۵ حقوق صاحبان سهام، ۶ درآمدها، ۷ هزینهها، ۸ بهای تمامشده کالای فروشرفته و ۹ حسابهای انتظامی. دو رقم حساب کل را میسازد، مثل ۱۱ موجودی نقد یا ۱۶ موجودی مواد و کالا، و چهار رقم حساب معین را، مثل ۶۱۰۱ فروش کالا. حسابهای تفصیلی، مثل نام هر مشتری یا هر بانک، زیر معینها میآیند. [۱]
کدینگ «فروشگاهی» همان درخت است که برای چرخه عملیاتی یک فروشگاه تنظیم شده: خرید کالا، نگهداری در قفسه و انبار، فروش نقدی، کارتی و نسیه، برگشت و تخفیف، و تسویه ارزش افزوده. بند ۶۸ استاندارد حسابداری ۱ میگوید داراییای جاری است که در چرخه عملیاتی عادی به نقد تبدیل یا فروخته شود، اساساً برای مبادله نگهداری شود، ظرف دوازده ماه به نقد تبدیل شود یا نقد و معادل نقد باشد. کالای فروشگاه و وجوهی که کارتخوان فردا به حساب میریزد، هر دو دارایی جاریاند و باید در گروه ۱ بنشینند. [۲]
کدینگ اختیاری نیست. ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم صاحبان مشاغل را مکلف میکند دفاتر یا اسناد و مدارکی نگه دارند که اظهارنامه بر پایه آن تنظیم میشود و این کار با رعایت مقررات قانون تجارت انجام شود؛ نوع دفاتر و روش نگهداری را آییننامهای تعیین میکند که سازمان امور مالیاتی تهیه و وزیر امور اقتصادی و دارایی تصویب میکند. کدینگ خوب همان چیزی است که این دفاتر را قابل رسیدگی میکند. [۶]
نمونه سرفصل حسابهای یک فروشگاه؛ از صندوق تا بهای تمامشده
نمونه زیر بر پایه ساختار گروه و کل نمونه منتشرشده شرکتهای بازرگانی ساخته شده و معینهای خاص فروشگاه به آن اضافه شده است. شمارهها را با ساختار خودتان هماهنگ کنید؛ اصل مهم این است که هر رویداد تکراری فروشگاه یک جای مشخص داشته باشد و هیچ حسابی دو کار متفاوت را با هم نکند. در آن نمونه، معین ۳۳۰۷ برای مالیات بر ارزش افزوده نزد اداره امور مالیاتی، ۴۶۰۱ برای ذخیره مزایای پایان خدمت و ۷۳۰۱ برای هزینه تبلیغات و بازاریابی تعریف شده است. [۱]
دو حساب در فروشگاهها بیشتر از همه جا میمانند. اول «وجوه در راه کارتخوان»: فروش کارتی امروز معمولاً فردا به بانک مینشیند و اگر مستقیم به بانک ثبت شود، مغایرتگیری روزانه بانک ناممکن میشود. دوم «برگشت از فروش و تخفیفات»: بند ۳۳ استاندارد ۱ یادآوری میکند که طبق استاندارد ۴۳ درآمد به مبلغی اندازهگیری میشود که تخفیفات تجاری و حجمی را منعکس کند و بندهای ۳۱ و ۳۲ تهاتر درآمد و هزینه را جز با اجازه استاندارد نمیپذیرند. پس تخفیف و برگشت باید حساب جدا داشته باشند تا فروش ناخالص، تخفیف و فروش خالص هر سه دیده شوند. [۲] [۴]
- گروه ۱، دارایی جاری: ۱۱۰۱ صندوق فروشگاه، ۱۱۰۲ بانکها، ۱۱۰۳ وجوه در راه کارتخوان و درگاه، ۱۴۰۱ مشتریان نسیه، ۱۴۰۲ چکهای دریافتنی، ۱۵۰۱ اعتبار مالیاتی ارزش افزوده خرید، ۱۶۰۱ کالای فروشگاه، ۱۶۰۲ کالای انبار مرکزی، ۱۶۰۳ کالای در راه، ۱۸۰۴ پیشپرداخت اجاره.
- گروه ۲، دارایی غیرجاری: ۲۵۰۱ دکوراسیون و تأسیسات فروشگاه، ۲۵۰۲ تجهیزات و قفسهها، ۲۵۰۳ استهلاک انباشته، ۲۶۰۱ ودیعه اجاره.
- گروه ۳، بدهی جاری: ۳۲۰۱ تأمینکنندگان کالا، ۳۱۰۱ چکهای پرداختنی، ۳۳۰۳ حقوق پرداختنی، ۳۳۰۴ تأمین اجتماعی، ۳۳۰۷ مالیات بر ارزش افزوده فروش، ۳۸۰۲ پیشدریافت و کارت هدیه مشتریان.
- گروه ۴ و ۵: ۴۶۰۱ ذخیره مزایای پایان خدمت، ۵۱۰۱ سرمایه، ۵۸۰۱ سود و زیان انباشته.
- گروه ۶، ۷ و ۸: ۶۱۰۱ فروش کالا، ۶۱۰۲ برگشت از فروش و تخفیفات، ۷۱۰۱ حقوق و دستمزد، ۷۲۰۱ اجاره فروشگاه، ۷۲۰۷ آب، برق، گاز و تلفن، ۷۳۰۱ تبلیغات، ۷۳۰۵ کارمزد کارتخوان و درگاه، ۷۴۰۱ کسری و ضایعات کالا، ۸۱۰۱ بهای تمامشده کالای فروشرفته.
- گروه ۹: ۹۱۰۱ و ۹۲۰۱ برای کالای امانی دیگران نزد فروشگاه، که دارایی فروشگاه نیست ولی باید ردیابی شود.
کدینگ حساب با کدینگ کالا یکی نیست؛ تفصیلی کجا به کار میآید؟
اشتباه رایج در فروشگاهها این است که برای هر کالا یا هر برند یک حساب معین باز میکنند. نتیجه، درختی با صدها معین است که با هر کالای تازه بزرگتر میشود و تراز آزمایشی را بیاستفاده میکند. استاندارد ۸ «حسابداری موجودی مواد و کالا» در بند ۴ میخواهد موجودی بر مبنای اقل بهای تمامشده و خالص ارزش فروش تکتک اقلام یا گروههای اقلام مشابه اندازهگیری شود؛ این اندازهگیری در کاردکس و کدینگ کالا انجام میشود و دفتر کل فقط جمع ریالی آن را در معین موجودی نگه میدارد. [۳]
سطح تفصیلی برای ابعادی است که گزارش میخواهید ولی درخت را نباید بزرگ کنند: نام هر مشتری نسیه، هر تأمینکننده، هر بانک و در فروشگاه چندشعبه، هر شعبه. اگر فروش هر شعبه را با تفصیلی شعبه ثبت کنید، یک معین «فروش کالا» کافی است و سود هر شعبه از همان دفتر بیرون میآید. معیار ساده این است: اگر بعد تازهای هر ماه اضافه یا حذف میشود، تفصیلی است؛ اگر ماهیت حسابداری تازهای است، معین. [۱] [۲]
مثال عددی؛ ثبت فروش کارتی، برگشت و تسویه ارزش افزوده ۱۴۰۵
فرض کنید فروشگاهی در یک روز ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال کالا با کارتخوان میفروشد. نرخ ارزش افزوده کالاها و خدمات ماده ۷ در ۱۴۰۵، ۱۰ درصد است؛ پس مشتری ۵۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال میپردازد. طبق بند ۴۷ استاندارد ۴۳، قیمت معامله مبالغی را که به نمایندگی از اشخاص ثالث وصول میشود، مثل ارزش افزوده، شامل نمیشود؛ پس درآمد ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بدهی مالیاتی است. بهای تمامشده کالای فروختهشده با روش میانگین موزون متحرک ۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است؛ بند ۲۹ استاندارد ۸ شناسایی ویژه، اولین صادره از اولین وارده و میانگین موزون را روشهای مجاز میداند. [۵] [۴] [۳]
همان روز مشتری کالایی به قیمت ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بهعلاوه ۵۰۰٬۰۰۰ ریال ارزش افزوده را برمیگرداند و بهای تمامشده آن ۳٬۸۰۰٬۰۰۰ ریال است. فروشگاه در همان ماه ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال کالا بهعلاوه ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ارزش افزوده نسیه میخرد. اگر شرایط استفاده از اعتبار مالیاتی خرید برقرار باشد، بدهی ارزش افزوده این مثال در پایان دوره ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ منهای ۵۰۰٬۰۰۰ منهای ۴٬۰۰۰٬۰۰۰، یعنی ۵۰۰٬۰۰۰ ریال است. وقتی این سه رقم در سه معین جدا ثبت شده باشند، رسیدن به همین عدد با یک تراز آزمایشی ممکن است. [۵] [۲]
- فروش کارتی: بدهکار ۱۱۰۳ وجوه در راه کارتخوان ۵۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال؛ بستانکار ۶۱۰۱ فروش کالا ۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ۳۳۰۷ مالیات بر ارزش افزوده فروش ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- بهای تمامشده: بدهکار ۸۱۰۱ بهای تمامشده کالای فروشرفته ۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار ۱۶۰۱ کالای فروشگاه ۳۸٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- واریز فردای بانک: بدهکار ۱۱۰۲ بانک، بستانکار ۱۱۰۳ وجوه در راه؛ اگر بانک کارمزدی کسر کند، تفاوت به ۷۳۰۵ کارمزد کارتخوان میرود.
- برگشت از فروش: بدهکار ۶۱۰۲ برگشت از فروش ۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ۳۳۰۷ ارزش افزوده ۵۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار صندوق یا وجوه در راه ۵٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال؛ و بدهکار ۱۶۰۱ کالای فروشگاه ۳٬۸۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار ۸۱۰۱ به همان مبلغ.
- خرید نسیه: بدهکار ۱۶۰۱ کالای فروشگاه ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ۱۵۰۱ اعتبار مالیاتی ارزش افزوده خرید ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار ۳۲۰۱ تأمینکنندگان ۴۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
خطاهای رایج در کدینگ فروشگاه
خطای اول، ثبت ارزش افزوده در حساب فروش است. فروشی که با ارزش افزوده در درآمد بنشیند، هم درآمد را ۱۰ درصد بیشتر نشان میدهد و هم بدهی مالیاتی را پنهان میکند؛ با بند ۴۷ استاندارد ۴۳ هم سازگار نیست. خطای دوم، تهاتر برگشت و تخفیف با فروش در همان حساب است که بندهای ۳۱ و ۳۲ استاندارد ۱ آن را جز با اجازه استاندارد نمیپذیرند و تحلیل برگشتیها را ناممکن میکند. [۴] [۲]
خطای سوم، نبود حساب «کسری و ضایعات کالا» است؛ فروشگاهی که کسری انبارگردانی را در بهای تمامشده گم میکند، نمیفهمد چقدر از حاشیه سودش صرف ضایعات شده است. استاندارد ۸ در بند ۵ میگوید مبالغی که به دلیل خرابی، نابابی یا کاهش تقاضا قابل بازیافت نیستند، بهعنوان هزینه کاهش ارزش به سود و زیان میروند؛ پس این رقم باید جایی برای دیدهشدن داشته باشد. خطای چهارم، ثبت کالای امانی دیگران در موجودی خود فروشگاه است که دارایی را بیش از واقع نشان میدهد؛ جای آن حسابهای انتظامی است. [۳] [۱]
خطای پنجم، تغییر دادن کد حسابهای قدیمی وسط سال است. چون دفاتر طبق ماده ۹۵ مبنای اظهارنامهاند، تغییر معنای یک کد در میانه سال، گزارشهای مقایسهای و رسیدگی را به هم میریزد. حسابی که دیگر به کار نمیآید را غیرفعال کنید و حساب تازه با کد تازه بسازید؛ تغییر ساختار بزرگ را برای ابتدای سال مالی و با سند افتتاحیه برنامهریزی کنید. [۶]
چکلیست طراحی کدینگ حسابداری فروشگاه
پیش از ثبت اولین سند سال، این فهرست را با حسابدار و مدیر فروشگاه مرور کنید. هر سطر به یکی از منابع این راهنما برمیگردد: ساختار گروه و کل نمونه منتشرشده، معیار جاری بودن و منع تهاتر در استاندارد ۱، روشهای بهای تمامشده در استاندارد ۸، خروج ارزش افزوده از درآمد در استاندارد ۴۳، نرخ ۱۰ درصد ۱۴۰۵ و تکلیف دفاتر در ماده ۹۵. [۱] [۲] [۳] [۴] [۵] [۶]
- گروهها به ترتیب صورتهای مالی چیده شدهاند و هر کل فقط یک ماهیت دارد؟
- صندوق، بانک و وجوه در راه کارتخوان سه معین جدا هستند و مغایرت روزانه بانک ممکن است؟
- فروش، برگشت از فروش و تخفیفات، و ارزش افزوده فروش و خرید هر کدام معین جدا دارند؟
- کالا، شعبه، مشتری و تأمینکننده در تفصیلی یا کدینگ انبار نشستهاند، نه در معین؟
- روش بهای تمامشده، یکی از سه روش مجاز استاندارد ۸، انتخاب و ثابت نگه داشته شده است؟
- کسری و ضایعات، کارمزد کارتخوان و کالای امانی جای مشخص دارند؟
- حسابهای بلااستفاده بهجای حذف یا تغییر معنا، غیرفعال میشوند؟
منابع مستقیم
- نمونه کدینگ حسابداری استاندارد شرکتهای بازرگانی؛ فهرست حسابهای کل و معین سرمایهگان
- استاندارد حسابداری ۱ ارائه صورتهای مالی (تجدیدنظرشده)؛ بندهای ۳۱ تا ۳۳ و ۶۸ سازمان حسابرسی؛ متن رسمی استاندارد
- استاندارد حسابداری ۸ حسابداری موجودی مواد و کالا؛ بندهای ۴، ۵ و ۲۹ سازمان حسابرسی؛ متن رسمی استاندارد
- استاندارد حسابداری ۴۳ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ بند ۴۷ سازمان حسابرسی؛ متن رسمی استاندارد
- نرخ ۱۰ درصدی مالیات بر ارزش افزوده کالاها و خدمات ماده ۷ در ۱۴۰۵ خبرگزاری تسنیم
- ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم؛ تکلیف نگهداری دفاتر و اسناد صاحبان مشاغل عدالتسرا؛ متن قانون
تحلیلهای مرتبط
مطالب همموضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل میکنند.
کدینگ حسابداری و حساب معین؛ راهنمای طراحی برای شرکتها
کدینگ خوب نه فهرست بلند حسابهاست و نه یک نسخه آماده اکسل. ساختاری است که رویداد روزانه را بدون ابهام ثبت میکند، گزارش مدیریتی میسازد و در عین حال صورتهای مالی را از جزئیات بیپایان جدا نگه میدارد.
خواندن گزارش
سیستم حسابداری فروشگاهی؛ راهنمای چندشعبه، کالا، صندوق و وصول
نرمافزار فروشگاهی خوب فقط فاکتور نمیزند؛ هویت کالا، رویداد صندوق، موجودی، تسویه، اختیار کاربر و سند مالی را با شناسه مشترک نگه میدارد و استثنا را قابل رسیدگی میکند.
خواندن گزارش
کدینگ انبار؛ روش های کدینگ کالا چیست؟
این راهنما موضوع «کدینگ انبار؛ روش های کدینگ کالا چیست؟» را از ادعای کلی به یک فرایند قابلآزمون تبدیل میکند: منبع معتبر، ورودی و خروجی، کنترل پیشگیرانه و کشفکننده، ثبت مالی و محدودیتهای تصمیم.
خواندن گزارش
کدینگ حسابداری چیست؟ اهداف، سطوح حساب و نسبتش با دفاتر الکترونیکی ۱۴۰۵
کدینگ حسابداری درخت شمارهگذاریشده حسابهاست که هر سند روی آن مینشیند. این راهنما توضیح میدهد کدینگ از کدام تکلیف قانونی میآید، چه اهدافی دارد، سطوح گروه، کل، معین و تفصیلی چه نقشی دارند و چرا در سامانه دفاتر تجاری الکترونیکی، کد حساب کل الزامی است و معین اختیاری.
خواندن گزارش
حسابداری اموال چگونه در دفتر کل ثبت میشود؟ بهای تمامشده، خرید و فروش دارایی ثابت
این راهنما سراغ دفتر کل حسابداری اموال میرود، نه شمارش فیزیکی آن: مرز سرمایهایکردن، اجزای بهای تمامشدهٔ استاندارد ۱۱، ثبت داراییای که سالها بدون سند مانده، و سند فروش دارایی ثابت مستعمل همراه با مالیات ارزش افزودهاش.
خواندن گزارش
عوامل کاهنده و افزاینده فاکتور فروش؛ تخفیف، اضافات و اثر آن بر ارزش افزوده
تخفیف عامل کاهنده و هزینههایی که روی فاکتور به خریدار اضافه میشود عامل افزاینده است. ماده ۵ قانون ارزش افزوده تخفیفات اعطایی را از ماخذ مالیات بیرون گذاشته است؛ این راهنما نشان میدهد هر کدام کجای صورتحساب الکترونیکی و کجای دفتر مینشیند و چرا تخفیف کل فاکتور باید روی ردیفها سرشکن شود.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر میشود.