مزایا و معایب نرمافزار حسابداری ابری رایگان؛ هزینهٔ پنهان «رایگان»
نرمافزار حسابداری ابری رایگان برای شروع و آزمودن مفید است، اما هزینهٔ سرور و پشتیبانی از جایی تأمین میشود و شرایط خدمت را فروشنده بهتنهایی تعیین میکند. این راهنما مزایا و معایب را با قانون نگهداری دفاتر، اعتبار سند الکترونیکی و هزینهٔ خروج از سرویس میسنجد.
نرمافزار حسابداری ابری رایگان چیست و هزینهاش را چه کسی میدهد؟
نرمافزار حسابداری ابری رایگان برنامهای است که در مرورگر باز میشود، روی سرور ارائهدهنده اجرا میشود و برای استفادهاش پولی نمیدهید. طبق تعریف مرجع مؤسسهٔ ملی استاندارد و فناوری آمریکا، در این مدل مصرفکننده شبکه، سرور، سیستمعامل و ذخیرهسازی را اداره نمیکند و همهٔ اینها با ارائهدهنده است. همان تعریف «خدمت سنجیدهشده» را از ویژگیهای ذاتی ابر میداند: مصرف فضای ذخیره، پردازش و حسابهای کاربری فعال اندازهگیری میشود. پس سرور، پشتیبانگیری و پشتیبانی هزینه دارد و پرسش درست این است که این هزینه از کجا تأمین میشود. [۱]
رهنمود امنیت و حریم خصوصی در ابر عمومی همین پرسش را صریح جواب داده است. به نوشتهٔ آن، دستهٔ اول خدمات ابر عمومی برای مصرفکننده رایگاناند و هزینهشان از تبلیغات تأمین میشود؛ ممکن است به استفادهٔ شخصی و غیرتجاری محدود باشند، اطلاعات ثبتنام و استفاده ممکن است با منابع دیگر ترکیب شود تا تبلیغ شخصیسازیشده نشان داده شود و سازوکارهای حفاظتی مثل ارتباط رمزنگاریشده هم ممکن است وجود نداشته باشد. نسخهٔ رایگان یک نرمافزار حسابداری لزوماً چنین نیست، اما خریدار باید بداند مدل درآمدی فروشنده چیست. [۲]
در بازار نرمافزار حسابداری، «رایگان» معمولاً یکی از این سه است: نسخهٔ محدودی که امید دارد شما را به نسخهٔ پولی ببرد، دورهٔ آزمایشی زماندار، یا خدمتی که هزینهاش را از راه دیگری، مثل تبلیغ یا فروش خدمات جانبی، تأمین میکند. هر سه میتوانند برای شروع مفید باشند. ریسک از جایی شروع میشود که دفاتر قانونی شرکت روی خدمتی بنشیند که شرایطش را فقط فروشنده تعیین میکند و برای ادامه یا پایان آن هیچ تعهد مکتوبی ندارید. [۲] [۱]
مزایای واقعی نرمافزار حسابداری ابری رایگان
مزیت اول هزینهٔ صفر شروع است. برای کسبوکار تازهکار با چند ده تراکنش در ماه، پرداخت اشتراک پیش از روشن شدن نیاز واقعی منطقی نیست و نسخهٔ رایگان امکان میدهد ساختار حسابها، طرفحسابها و گزارشها را بدون تعهد مالی امتحان کنید. مزیت دوم ویژگیهای ذاتی ابر است: طبق تعریف NIST، دسترسی از طریق شبکه و با سازوکارهای استاندارد روی گوشی، تبلت و رایانه ممکن است و کاربر بدون تعامل انسانی با ارائهدهنده، خودش منابع را فعال میکند. یعنی نصب، نگهداری سرور و بهروزرسانی با شما نیست. [۱]
مزیت سوم، که کمتر به آن توجه میشود، امکان آزمون پیش از خرید است. حتی اگر قصد دارید در نهایت نرمافزار پولی بخرید، نسخهٔ رایگان یا آزمایشی بهترین جا برای سنجیدن خروجی گرفتن از داده است؛ همان چیزی که صفحهٔ حسابداری ابری ژرفبان هم توصیه میکند پیش از قرارداد امتحان شود: خروجی حسابها، اشخاص، اسناد و پیوستها، قالب خروجی، هزینه و مدت همکاری در پایان قرارداد. فروشندهای که در نسخهٔ رایگان خروجی کامل نمیدهد، در نسخهٔ پولی هم احتمالاً خروج را سخت میکند. [۵] [۲]
معایب: شرایط یکطرفه، محل داده و نبود تعهد
بزرگترین عیب نسخهٔ رایگان قرارداد آن است، نه امکاناتش. رهنمود NIST توضیح میدهد که در توافقهای غیرقابل مذاکره، شرایط خدمت را ارائهدهنده بهتنهایی تعیین میکند و در برخی خدمات میتواند آن را با انتشار نسخهٔ تازه در وبسایت و بدون اطلاع مستقیم به مصرفکننده تغییر دهد. توافق خدمت همچنین دورهٔ خدمت، شرایط خاتمه و سرنوشت داده پس از خاتمه، مثل مدت نگهداری آن، را تعیین میکند. اگر این سه را نخواندهاید، نمیدانید فردای بسته شدن حساب رایگان، دادههای چند سالهتان چه میشود. [۲]
عیب دوم محل داده است. همان رهنمود محل داده را از رایجترین مسائل انطباق میداند: در مرکز دادهای که مال خودتان است میدانید داده کجاست و چه حفاظتی دارد، اما در بسیاری از خدمات ابری داده در چند محل فیزیکی تکرار میشود و اطلاعات دقیق محل آن به مصرفکننده داده نمیشود. رهنمود توصیه میکند قرارداد صریحاً بگوید سازمان مالک انحصاری دادههاست، ارائهدهنده حقی برای استفاده از آنها برای مقاصد خودش پیدا نمیکند و این بند بهطور یکطرفه قابل تغییر نیست. نسخههای رایگان کمتر چنین تعهدی میدهند. [۲]
عیب سوم سقفهاست: محدودیت تعداد کاربر، تعداد سند یا شرکت، نبود گردش تأیید و سابقهٔ تغییرات، و نبود پشتیبانی متعهد. برای یک نفر که دفتر خودش را نگه میدارد اینها مهم نیست؛ برای شرکتی که حسابدار، مدیر مالی و حسابرس دارد، نبود تفکیک وظایف و سابقهٔ تغییرات یعنی نمیتوانید نشان دهید چه کسی چه سندی را کی تغییر داده است. وقتی خدمتی رایگان است، توافقنامهٔ سطح خدمتی هم وجود ندارد که در روز قطعی به آن استناد کنید. [۲]
دفاتر قانونی و اعتبار سند الکترونیکی
ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم صاحبان مشاغل را موظف میکند دفاتر یا اسناد و مدارک را با رعایت اصول و ضوابط مربوط، از جمله ضوابط دفاتر تجاری قانون تجارت، برای تشخیص درآمد نگه دارند و اظهارنامه را بر اساس آنها تنظیم کنند؛ آییننامهٔ همین ماده روشهای نگهداری ماشینی و دستی را تعیین میکند. یعنی دادهٔ حسابداری شما مدرک قانونی است، نه فقط ابزار مدیریتی. اگر سرویس رایگانی که دفاترتان در آن است بسته شود یا دسترسی را قطع کند، تکلیف قانونی نگهداری همچنان با شماست. [۳]
قانون تجارت الکترونیکی شرط نگهداری اطلاعات بهصورت دادهپیام را روشن کرده است. طبق ماده ۸، وقتی قانون نگهداری اصل اطلاعات را لازم میداند، نگهداری الکترونیکی در صورتی کافی است که اطلاعات قابل دسترسی و استفاده در رجوع بعدی باشد، به همان قالبی که تولید یا دریافت شده یا قالبی که دقیقاً همان را نشان دهد نگه داشته شود، و اطلاعات مبدأ، مقصد و زمان ارسال و دریافت هم حفظ شود. ماده ۱۱ سابقهٔ الکترونیکی مطمئن را دادهای میداند که در سیستم اطلاعاتی مطمئن ذخیره شده و هنگام لزوم در دسترس و قابل درک است، و ماده ۱۲ میگوید ارزش اثباتی دادهپیام را نمیتوان صرفاً به دلیل شکل آن رد کرد. [۴]
ترجمهٔ عملی این دو قانون برای انتخاب نرمافزار رایگان ساده است: اگر نمیتوانید سند، پیوست و سابقهٔ تغییرات را به قالبی قابل استفاده و کامل خارج کنید و جایی نگه دارید، دفاتر الکترونیکی شما به شرایط ماده ۸ وابسته به ارادهٔ فروشنده است. پیش از ثبت اولین سند در هر سرویس رایگان، یک خروجی کامل آزمایشی بگیرید و ببینید تاریخ، کاربر و پیوستها هم در آن آمده است یا نه. [۴] [۳]
مثال عددی: هزینهٔ پنهان خروج از نرمافزار رایگان
فرض کنید شرکتی سه سال دفاتر خود را در یک سرویس رایگان نگه داشته و سالانه حدود ۴٬۰۰۰ سند ثبت کرده است. سرویس اعلام میکند نسخهٔ رایگان را تعطیل میکند و خروجی فقط بهصورت گزارش چاپی میدهد. اگر انتقال هر سند به سیستم تازه بهطور متوسط سه دقیقه کار دستی بخواهد، ۱۲٬۰۰۰ سند یعنی ۳۶٬۰۰۰ دقیقه یا ۶۰۰ ساعت کار. با هزینهٔ فرضی ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال برای هر ساعت کار حسابدار، هزینهٔ انتقال ۹۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال میشود، بدون احتساب پیوستها و سابقهٔ تغییراتی که اصلاً منتقل نمیشوند. رهنمود NIST دقیقاً به همین دلیل گرفتن همهٔ داده در قالب قابل استفاده را جزء حیاتی راهبرد خروج میداند. [۲]
همین محاسبه را از سمت دیگر هم انجام دهید. اگر نرمافزار رایگان خروجی ساختاریافتهٔ کامل، مثلاً فایل اسناد با کد حساب، تاریخ و شرح، میداد، همان انتقال با نگاشت حسابها و تطبیق ماندهها چند روز کار بود، نه ششصد ساعت. پس قیمت واقعی «رایگان» صفر نیست؛ برابر هزینهٔ روزی است که مجبور به ترک آن شوید، ضرب در احتمال آن روز. این عدد را پیش از انتخاب برآورد کنید و با اشتراک سالانهٔ یک نرمافزار پولی مقایسه کنید. [۲] [۵]
- تعداد سند سه سال: ۴٬۰۰۰ × ۳ = ۱۲٬۰۰۰ سند.
- زمان انتقال دستی: ۱۲٬۰۰۰ × ۳ دقیقه = ۳۶٬۰۰۰ دقیقه، یعنی ۶۰۰ ساعت.
- هزینهٔ کار با فرض ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال در ساعت: ۶۰۰ × ۱٬۵۰۰٬۰۰۰ = ۹۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- آنچه در این عدد نیست: پیوستها، سابقهٔ تغییرات و توقف کار در دورهٔ انتقال.
رایگان کی کافی است و کی نه؟ و ژرفبان کجا ایستاده است
نسخهٔ رایگان برای کسبوکار یکنفره با تراکنش کم، بدون کارمند و بدون نیاز به گردش تأیید، و برای آزمودن یک نرمافزار پیش از خرید، انتخاب معقولی است؛ به شرط آنکه خروجی کامل داشته باشد و هر فصل از آن نسخهٔ خارج از سرویس بگیرید. وقتی چند کاربر با نقشهای متفاوت دارید، حسابرس یا مأمور مالیاتی سابقهٔ تغییرات میخواهد، یا دفاتر چند شرکت را نگه میدارید، شرایط یکطرفهٔ خدمت رایگان با ریسکی که روی دفاتر قانونی میگذارد نمیخواند. [۲] [۳]
برای شفافیت: ژرفبان نسخهٔ رایگان نرمافزار حسابداری ندارد. طبق صفحهٔ قیمت، هر بسته حداقل سه کاربر دارد و قیمتها پیش از مالیات بر ارزش افزوده اعلام شده است؛ آنچه در ژرفبان رایگان است، ماشینحسابهای مالی سایت و افزونهٔ مرورگر است. صفحهٔ حسابداری ابری ژرفبان هم میگوید محل دقیق داده، دسترسیها، پشتیبانگیری و مسئولیتها باید در قرارداد استقرار تعیین شود. اگر نرمافزار دیگری را انتخاب میکنید، همین پرسشها را از آن هم بپرسید. [۶] [۵]
چکلیست پیش از سپردن دفاتر به نرمافزار ابری رایگان
این پرسشها را پیش از ثبت اولین سند جواب دهید. هر پرسشی که پاسخ آن در شرایط خدمت نیست، یعنی فروشنده میتواند آن را هر وقت خواست تغییر دهد؛ این همان چیزی است که رهنمود NIST دربارهٔ توافقهای غیرقابل مذاکره هشدار میدهد. [۲]
- مدل درآمدی فروشنده چیست: نسخهٔ محدود، دورهٔ آزمایشی یا تبلیغ و خدمات جانبی؟
- شرایط خدمت استفادهٔ تجاری را مجاز میداند و مالکیت انحصاری داده را برای شما میشناسد؟
- فروشنده میتواند شرایط را یکطرفه تغییر دهد؟ چطور و با چه مهلتی خبر میدهد؟
- پس از بسته شدن حساب یا پایان خدمت، داده تا کی نگه داشته و کی حذف میشود؟
- خروجی کامل اسناد، طرفحسابها، پیوستها و سابقهٔ تغییرات در قالب قابل استفاده ممکن است؟
- محل نگهداری داده و نسخههای پشتیبان اعلام شده است؟
- سقف کاربر، سند و شرکت در نسخهٔ رایگان با رشد یک سال آیندهٔ شما جور است؟
- هر فصل یک خروجی کامل از سرویس میگیرید و جای دیگری نگه میدارید؟
منابع مستقیم
- تعریف رایانش ابری؛ نشریهٔ ویژهٔ ۸۰۰-۱۴۵، سپتامبر ۲۰۱۱ مؤسسهٔ ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST)
- رهنمود امنیت و حریم خصوصی در رایانش ابری عمومی؛ نشریهٔ ویژهٔ ۸۰۰-۱۴۴، دسامبر ۲۰۱۱ مؤسسهٔ ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST)
- ماده ۹۵ قانون مالیاتهای مستقیم (اصلاحی ۱۳۹۴/۰۴/۳۱)؛ نگهداری دفاتر و اسناد عدالتسرا؛ بازنشر متن قانون (درگاه رسمی قوانین از این رایانه در دسترس نبود)
- قانون تجارت الکترونیکی مصوب ۱۳۸۲/۱۰/۱۷؛ مواد ۸، ۱۱ و ۱۲ دربارهٔ نگهداری و اعتبار دادهٔ الکترونیکی شناسنامهٔ قانون؛ مجموعه قوانین
- نرمافزار حسابداری ابری ژرفبان؛ محل داده، خروجی گرفتن و پشتیبانگیری ژرفبان؛ صفحهٔ رسمی محصول
- قیمت نرمافزار حسابداری ژرفبان؛ بستهها و حداقل کاربر ژرفبان؛ صفحهٔ رسمی قیمت
تحلیلهای مرتبط
مطالب همموضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل میکنند.
حسابداری ابری برای چه کسبوکاری مناسب است؟ راهنمای انتخاب و پشتیبان
ابر میتواند راهاندازی، دسترسی و نگهداری را سادهتر کند، اما اینترنت، قرارداد، مسئولیت امنیت و خروج داده را حذف نمیکند. تصمیم درست از فرایند حیاتی، تحمل توقف و آزمون بازیابی شروع میشود.
خواندن گزارش
نحوه پشتیبانگیری از نرمافزار حسابداری؛ قاعده ۳-۲-۱، آزمون بازیابی و مدت نگهداری
فایل پشتیبانی که هیچوقت بازیابی نشده، فقط یک امید است. این راهنما میگوید از نرمافزار حسابداری چه چیزهایی باید پشتیبان گرفت، قاعده سه نسخه، دو رسانه و یک نسخه بیرون از محل چطور اجرا میشود، پشتیبان محلی و ابری چه فرقی دارند و قانون تجارت و قانون تجارت الکترونیکی درباره مدت و شکل نگهداری چه میگویند.
خواندن گزارش
پشتیبانی ۲۴ ساعته نرمافزار ابری یعنی چه؟ چکلیست خرید برای تیم مالی
وقتی فروشندهٔ نرمافزار ابری از پشتیبانی ۲۴ ساعته میگوید، ممکن است منظورش دسترسپذیری سرور باشد، نه کارشناسی که نیمهشب جواب میدهد. این راهنمای خرید نشان میدهد هر وعده را چطور به عدد، ساعت و بند قرارداد تبدیل کنید و تیم مالی کی واقعاً به پشتیبانی شبانه نیاز دارد.
خواندن گزارش
فضای ابری رایگان؛ سهمیهها، ریسک تحریم و نگهداری امن فایلهای حسابداری
فضای ابری رایگان برای عکس و فایل شخصی کافی است، اما وقتی پای نسخه پشتیبان دفاتر، فیش حقوق و صورتحسابها وسط است، سه پرسش از گیگابایت مهمتر است: داده کجا و تحت کدام قانون نگه داشته میشود، اگر حساب بسته شود چه میشود و آیا فایل پیش از بارگذاری رمزگذاری شده است.
خواندن گزارش
امنیت فروشگاه اینترنتی؛ خطرات اصلی و چکلیست اینماد، درگاه پرداخت و داده مشتری
بیشتر حملهها به فروشگاه اینترنتی از چهار در وارد میشوند: حساب مدیر و مشتری، مسیر پرداخت، افزونهها و اسکریپتهای صفحه، و پایگاه داده مشتریان. اینماد و ثبت دامنه درگاه شرط کار با شبکه پرداختاند، اما جای تأیید هر تراکنش، کنترل اسکریپت و حفاظت از داده را نمیگیرند.
خواندن گزارش
زیرساخت نرمافزار مالی به زبان مدیر مالی؛ از IIS و دیتابیس تا Docker و CDN
مدیر مالی لازم نیست معمار ابر باشد؛ اما باید مسیر هر درخواست تا ثبت پایدار، مرز مسئولیتها، نقاط شکست و شاهد بازیابی را بفهمد تا واژههای فنی به ریسک قراردادی ترجمه شوند.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر میشود.