عملیات، انبار و بهای تمام‌شده

فروش کالا به قیمت خرید؛ نگهداری موجودی با FIFO یا میانگین موزون و ثبت سند

«به قیمت خرید می‌فروشیم» فقط وقتی سود صفر می‌دهد که قیمت فروش با بهای تمام‌شده‌ای برابر باشد که روش ارزیابی موجودی برای همان واحد تعیین می‌کند. استاندارد حسابداری ۸ فقط شناسایی ویژه، اولین صادره از اولین وارده و میانگین موزون را می‌پذیرد و هزینه حمل و عوارض هم جزو بهای خرید است.

دو پایه سنگ تیره به شکل گیره که یک تیر سنگی افقی را میان خود قفل کرده‌اند، با سه پرچ مسی روی پایه‌ها، روی سطح سنگ آهکی و در برابر دیوار سبز تیره
تصویر تحریریه‌ای ژرف‌بان است؛ داده یا رابط واقعی محصول را نمایش نمی‌دهد.

فروش کالا به قیمت خرید یعنی چه و کدام قیمت خرید؟

فروشگاه یا بنگاهی که می‌گوید کالایی را «به قیمت خرید» می‌فروشد، معمولاً یکی از سه چیز را در نظر دارد: آخرین قیمتی که آن کالا را خریده، قیمتی که اولین بار خریده، یا میانگین قیمت‌هایی که تا امروز پرداخته است. وقتی همه واحدهای یک کالا با یک قیمت خریده شده باشند، این سه یکی‌اند. اما وقتی همان کالا در چند نوبت با قیمت‌های متفاوت وارد انبار شده، «قیمت خرید» یک عدد نیست و انتخاب میان این‌ها مستقیم بر سود، مالیات و ارزش موجودی پایان دوره اثر می‌گذارد. استاندارد حسابداری ۸ همین مسئله را با تعیین روش‌های مجاز محاسبه بهای تمام‌شده جواب می‌دهد. [۱]

طبق بند ۲۹ استاندارد حسابداری ۸ «حسابداری موجودی مواد و کالا»، بهای تمام‌شده موجودی باید با یکی از روش‌های «شناسایی ویژه»، «اولین صادره از اولین وارده» یا «میانگین موزون» محاسبه شود. بند ۳۰ روش‌هایی مثل «موجودی پایه» و «اولین صادره از آخرین وارده» را مناسب نمی‌داند، چون مبلغ موجودی در ترازنامه را از سطح اخیر مخارج جدا می‌کنند. الزامات این استاندارد برای دوره‌های مالی که از ۱ فروردین ۱۳۸۰ به بعد شروع می‌شوند لازم‌الاجراست و رعایت آن، رعایت استاندارد بین‌المللی IAS 2 را هم در پی دارد. پس «قیمت خرید» در دفاتر، بهای تمام‌شده‌ای است که روش انتخابی شما می‌دهد؛ قیمت فروش را هر طور تعیین کنید، سود یا زیان از مقایسه آن با همین بها به دست می‌آید. [۱] [۲]

بهای خرید چه چیزهایی را در بر می‌گیرد؟

بند ۶ استاندارد ۸ بهای تمام‌شده موجودی را شامل مخارج خرید، مخارج تبدیل و سایر مخارجی می‌داند که برای رساندن کالا به مکان و شرایط فعلی‌اش تحمل شده است. بند ۷ مخارج خرید را «بهای خرید و هر گونه مخارج دیگری از قبیل حقوق و عوارض گمرکی و حمل» تعریف می‌کند که مستقیم به خرید مربوط است و تخفیف تجاری را از بهای خرید کسر می‌کند. برای مثال، اگر کالایی با فاکتور ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال خریده و برای حمل هر واحد ۵۰٬۰۰۰ ریال پرداخته شود، بهای هر واحد ۱٬۰۵۰٬۰۰۰ ریال است؛ فروش آن به ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال یعنی زیان، نه فروش به قیمت خرید. [۱]

در مقابل، بند ۱۸ چند هزینه را صریحاً از بهای موجودی بیرون می‌گذارد و در دوره وقوع هزینه می‌داند: ضایعات غیرعادی، مخارج انبارداری مگر در مرحله‌ای از تولید که لازم است، سربار اداری که نقشی در رساندن کالا به محل ندارد و مخارج فروش. بنابراین اجاره مغازه، حقوق فروشنده و کارمزد کارتخوان جزو «قیمت خرید» نیستند و اگر می‌خواهید آن‌ها را هم پوشش دهید، باید روی بها حاشیه بگذارید؛ فروش به بهای خالص کالا یعنی این هزینه‌ها را از جیب خودتان می‌پردازید. [۱]

اولین صادره از اولین وارده و میانگین موزون چه فرقی دارند؟

در روش اولین صادره از اولین وارده (FIFO)، طبق بند ۲۳، فرض می‌شود تعداد موجود بیانگر آخرین خریدهاست؛ یعنی قدیمی‌ترین لایه‌ها اول به بهای فروش می‌روند. در روش میانگین موزون، طبق بند ۲۴، بهای هر واحد از تقسیم مجموع بهای تمام‌شده موجودی بر تعداد واحدها به دست می‌آید و می‌توان آن را دائمی، یعنی میانگین موزون متحرک، یا ادواری، مثلاً سالانه یا شش‌ماهه، محاسبه کرد. شناسایی ویژه (بند ۲۵) برای اقلامی است که هر واحدشان قابل تشخیص است، مثل خودرو با شماره شاسی، و برای کالای انبوه و مشابه مناسب نیست. [۱]

در سیستم دائمی، حساب موجودی با هر خرید و هر فروش به‌روز می‌شود. در FIFO لایه‌های خرید به ترتیب زمانی برداشته می‌شوند و نتیجه FIFO دائمی با FIFO ادواری یکسان است. در میانگین متحرک، با هر خرید تازه میانگین بهای هر واحد دوباره حساب می‌شود و همین میانگین در تعداد فروخته‌شده ضرب و به بهای کالای فروش‌رفته منتقل می‌شود. به همین دلیل اگر قیمت فروش را «میانگین قیمت خرید» اعلام می‌کنید، باید هر بار پس از خرید تازه، برچسب قیمت را هم عوض کنید. [۳] [۴]

مثال عددی: ۱۵۰ واحد فروش پس از دو خرید با قیمت متفاوت

فرض کنید فروشگاهی ۱ مهر ۱۴۰۵، ۱۰۰ واحد کالا با بهای ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هر واحد و ۱۰ مهر، ۱۰۰ واحد دیگر با بهای ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ ریال، حمل هم حساب‌شده، خریده و ۱۵ مهر ۱۵۰ واحد می‌فروشد. در FIFO، بهای ۱۵۰ واحد فروخته‌شده برابر است با ۱۰۰ واحد اول به ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ۵۰ واحد از لایه دوم به ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ ریال، یعنی ۱۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، و ۵۰ واحد باقی‌مانده ۶۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ارزش دارد. در میانگین متحرک، پس از خرید دوم میانگین هر واحد ۲۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تقسیم بر ۲۰۰، یعنی ۱٬۱۵۰٬۰۰۰ ریال است؛ بهای فروش ۱۷۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال و ارزش ۵۰ واحد باقی‌مانده ۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود. [۱] [۳]

حالا ببینید «فروش به قیمت خرید» در هر تعبیر چه نتیجه‌ای دارد. اگر فروشگاه هر واحد را به آخرین قیمت خرید، ۱٬۳۰۰٬۰۰۰ ریال، بفروشد، درآمد ۱۹۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است و سود ناخالص در FIFO ۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و در میانگین ۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود. اگر به اولین قیمت خرید، ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بفروشد، درآمد ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است و زیان ناخالص در FIFO ۱۵٬۰۰۰٬۰۰۰ و در میانگین ۲۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال. سود صفر فقط وقتی به دست می‌آید که قیمت هر واحد با بهای همان روش برابر باشد: در میانگین متحرک ۱٬۱۵۰٬۰۰۰ ریال، و در FIFO قیمتی که لایه به لایه عوض می‌شود. [۱] [۴]

  • خرید اول: بدهکار موجودی کالا ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰؛ بستانکار حساب پرداختنی ۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال. خرید دوم به همین ترتیب با ۱۳۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
  • فروش به ۱٬۱۵۰٬۰۰۰ ریال با روش میانگین: بدهکار حساب دریافتنی ۱۷۲٬۵۰۰٬۰۰۰؛ بستانکار فروش ۱۷۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال.
  • هم‌زمان: بدهکار بهای تمام‌شده کالای فروش‌رفته ۱۷۲٬۵۰۰٬۰۰۰؛ بستانکار موجودی کالا ۱۷۲٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال؛ سود ناخالص صفر.
  • مالیات بر ارزش افزوده روی مبلغ فروش جداگانه محاسبه و ثبت می‌شود و در این مثال کنار گذاشته شده است.

اگر قیمت فروش از بها کمتر شد: اقل بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش

بند ۴ استاندارد ۸ می‌گوید موجودی باید به «اقل بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش» تک‌تک اقلام یا گروه‌های اقلام مشابه اندازه‌گیری شود. خالص ارزش فروش، بهای فروش پس از کسر مخارج برآوردی تکمیل و مخارج برآوردی بازاریابی، فروش و توزیع است. اگر فروشگاهی تصمیم گرفته باقی‌مانده یک کالا را به ۱٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، کمتر از بهای میانگین ۱٬۱۵۰٬۰۰۰ ریال، بفروشد، در پایان دوره ۵۰ واحد باقی‌مانده نباید به ۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال بماند: کاهش ارزش ۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریالی، طبق بند ۴۶، در همان دوره هزینه شناسایی می‌شود و اگر بعداً قیمت بالا برود، فقط تا سقف همان کاهش برگشت داده می‌شود. [۱] [۵]

بند ۳۷ مقایسه جمعی را منع می‌کند: نمی‌توان زیان یک کالا را با سود تحقق‌نیافته کالای دیگر پوشاند و مقایسه باید قلم به قلم، یا در صورت عملی نبودن برای گروه‌های کالای مشابه، انجام شود. بند ۳۱ هم به خرده‌فروشان اجازه می‌دهد برای سهولت از روش خرده‌فروشی یا هزینه‌یابی استاندارد استفاده کنند، به شرط آنکه نتیجه همواره تقریباً با روش‌های بند ۲۹ برابر باشد. در یادداشت‌های صورت‌های مالی هم روش تعیین بها (بند ۴۹) و بهای تمام‌شده موجودی‌های فروش‌رفته طی دوره (بند ۵۲) افشا می‌شود. [۱] [۲]

اشتباه‌های رایج در فروش به قیمت خرید و چک‌لیست قیمت‌گذاری

رایج‌ترین اشتباه، ثبت بهای کالای فروش‌رفته با «آخرین قیمت خرید» است؛ این روش جزو روش‌های مجاز بند ۲۹ نیست و در دوره افزایش قیمت، بهای فروش را بیشتر و سود و موجودی را کمتر از واقع نشان می‌دهد. اشتباه دوم، جاانداختن حمل و عوارض در «قیمت خرید» است. سوم، ثابت نگه‌داشتن برچسب قیمت پس از خرید گران‌تر در روش میانگین است. چهارم، فروش زیر بها بدون شناسایی کاهش ارزش باقی‌مانده موجودی در پایان دوره است. [۱] [۴]

اگر سیاست فروشگاه فروش برخی کالاها به قیمت خرید است، آن را در قالب دستورالعمل مکتوب بنویسید: کدام کالاها، با کدام تعریف از قیمت خرید و چه حاشیه‌ای برای هزینه‌های فروش. روش ارزیابی را هم سال‌به‌سال ثابت نگه دارید؛ روش تعیین بها در یادداشت‌های صورت‌های مالی افشا می‌شود و تغییر بی‌دلیل آن مقایسه سود سال‌ها را مخدوش می‌کند. این مطلب مشاوره مالیاتی یا حسابرسی نیست. [۱] [۵]

  • روش ارزیابی موجودی (FIFO، میانگین موزون یا شناسایی ویژه) مکتوب و برای کالاهای مشابه یکسان است؟
  • بهای هر رسید شامل حمل، عوارض و کسر تخفیف تجاری است؟
  • قیمت فروش «به قیمت خرید» با بهای همان روش برابر است، نه با آخرین یا اولین فاکتور؟
  • پس از هر خرید تازه، میانگین بها و برچسب قیمت کالاهای «به قیمت خرید» به‌روز می‌شود؟
  • کالاهایی که زیر بها فروخته می‌شوند در پایان دوره برای کاهش ارزش بررسی می‌شوند؟
  • سود ناخالص هر فاکتور با بهای ثبت‌شده کنترل می‌شود تا فروش زیر بها دیده شود؟
رد ادعا

منابع مستقیم

  1. استاندارد حسابداری ۸ «حسابداری موجودی مواد و کالا» (تجدیدنظرشده ۱۳۸۴)؛ بندهای ۴، ۶، ۷، ۱۸، ۲۲ تا ۲۵، ۲۹ تا ۳۱، ۳۷، ۴۶، ۴۹، ۵۲ و ۵۳ سازمان حسابرسی؛ متن رسمی استاندارد
  2. IAS 2 Inventories; lower of cost and net realisable value, FIFO or weighted average cost formula IFRS Foundation
  3. Perpetual Inventory Systems; FIFO layers and the moving average method principlesofaccounting.com
  4. Inventory and Cost of Goods Sold; perpetual FIFO and perpetual average entries AccountingCoach
  5. استاندارد حسابداری شماره ۸؛ اقل بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش و اجزای بها محاسبان، به‌روزشده شهریور ۱۴۰۵
سیاست تحریریه

واقعیت تأییدشده، تحلیل ژرف‌بان و سناریوی احتمالی از هم جدا نوشته می‌شوند. این مطلب توصیه سرمایه‌گذاری، حقوقی یا مالیاتی شخصی نیست؛ برای تصمیم اجرایی، متن منبع و شرایط شرکت خود را بررسی کنید.

روش تحقیق، اصلاح و تعارض منافع
عملیات، انبار و بهای تمام‌شده

تحلیل‌های مرتبط

مطالب هم‌موضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل می‌کنند.

همهٔ مطالب عملیات، انبار و بهای تمام‌شده
کشوی چوبی حاوی کاشی‌های زمردی و یک کاشی سالم بیرون از آن، با سه نقطه ثبت مسی؛ استعاره آزادسازی ارزش از موجودی مانده
عملیات و سرمایه در گردش

موجودی کم‌گردش؛ چه زمانی خرید را متوقف و کالا را آزاد کنیم؟

قدیمی‌بودن کالا نه به‌تنهایی مجوز حراج است، نه دلیل نگه‌داشتن آن تا رسیدن قیمت فروش به بهای خرید. این راهنما یک پرونده تصمیم برای توقف تأمین مجدد، انتخاب مسیر مصرف یا فروش و بررسی جداگانه ارزش دفتری می‌سازد.

خواندن گزارش
الگوی کاغذی کوچک در فضای آزاد کنار الگوی اصلی روی پارچه زمردی، با سه سوزن مسی؛ استعاره استفاده سنجیده از ظرفیت خالی
حسابداری تولید

پذیرش سفارش ویژه؛ قیمت پایین‌تر از بهای تمام‌شده همیشه زیان است؟

یک سفارش ارزان می‌تواند از ظرفیت خالی ارزش بسازد یا فروش بهتر را کنار بزند. تصمیم را با مقایسه دو برنامه عملیاتی، هزینه نقدی افزایشی و ظرفیت گلوگاه بگیرید؛ نه فقط با بهای تمام‌شده هر واحد در گزارش ماهانه.

خواندن گزارش
گوه بلند سنگی تیره که از چند قطعه پشت سر هم ساخته شده و در بلندترین سرش یک بلوک فولادی برس‌خورده نشسته است، با سه پرچ مسی در طول آن
موجودی، تولید و فروش

روش‌های قیمت‌گذاری موجودی کالا؛ سیستم دائمی و ادواری و بهای تمام‌شده طبق استاندارد ۸

قیمت‌گذاری موجودی دو تصمیم جداست: موجودی را دائمی ثبت می‌کنید یا ادواری، و بها را با کدام فرمول به کالای فروش‌رفته و مانده می‌دهید. استاندارد ۸ فقط شناسایی ویژه، اولین صادره از اولین وارده و میانگین موزون را می‌پذیرد و همان داده با میانگین متحرک و میانگین دوره‌ای دو عدد متفاوت می‌دهد.

خواندن گزارش
سه تخته سنگ آهکی که هر کدام یک گوی مسی دارند، پشت سر هم روی ریل فولادی به سمت مکعب مرمر سبز لایه‌لایه در فضایی با نور مایل
عملیات و بهای تمام‌شده

کاردکس انبار چیست؟ ستون‌ها، نمونه کاردکس ریالی و محاسبه میانگین موزون

کاردکس انبار برای هر کالا در هر انبار، همه رسیدها و حواله‌ها را به ترتیب تاریخ با مقدار، بها و مانده پس از هر حرکت نگه می‌دارد. کاردکس مقداری کار انباردار است و کاردکس ریالی کار حسابدار؛ روش بهای آن باید یکی از سه روش مجاز استاندارد حسابداری ۸ باشد.

خواندن گزارش
سه تخته سنگ آهکی پلکانی که روی هر کدام یک گوی مسی نشسته، با تیری L شکل از فولاد برس‌خورده به مکعب مرمر سبز کناری وصل شده‌اند
عملیات و بهای تمام‌شده

ارزیابی موجودی کالا در پایان سال؛ اقل بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش

روش قیمت‌گذاری، مثل میانگین موزون یا اولین صادره از اولین وارده، بهای موجودی را می‌سازد؛ ارزیابی پایان سال می‌پرسد آیا همین بها هنوز از فروش برمی‌گردد. استاندارد حسابداری ۸ جواب را در قاعده اقل بهای تمام‌شده و خالص ارزش فروش، مقایسه قلم‌به‌قلم و ثبت کاهش ارزش در همان دوره گذاشته است.

خواندن گزارش
ژرف‌بان در تلگرام

خلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید

هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر می‌شود.

عضویت در @zharfban

دستیار ژرف‌بان

راهنمای امکانات، قیمت‌ها و دمو

از کجا شروع کنیم؟

بگویید شرکتتان به چه نیاز دارد یا یکی از موضوع‌ها را انتخاب کنید.

موضوع‌های راهنما

پشت صحنه

این‌جا را پیدا کردید.

صفحه‌ها
۹۱۷ صفحه در نقشهٔ سایت
آخرین به‌روزرسانی
۱ آذر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱:۲۸ به وقت تهران، نسخهٔ ab4b027
حروف
«استعداد»، طراحی امین عابدی. نمای نرم‌افزار با «وزیرمتن»، طراحی صابر راستی‌کردار.
قاعدهٔ نوشتن
از خودمان تعریف نمی‌کنیم. کار را نشان می‌دهیم.
چیزهای کوچک
  • هر جمع مبلغ در کارت‌های قیمت، زیرش به حروف هم نوشته شده است، مثل روی چک.
  • اگر صفحه‌کلیدتان روی انگلیسی مانده باشد، دستیار متن فارسی‌ای را که منظورتان بوده پیشنهاد می‌کند.
  • پایین صفحه، روزهای آخر مهلت لیست بیمه، ارزش افزوده و سال مالی را به وقت تهران یادآوری می‌کنیم.
  • هر صفحه برای چاپ مرتب می‌شود، با نشانی صفحه، تاریخ چاپ و شمارهٔ صفحه.
  • نشانی اشتباه به سندی می‌رسد که تراز نیست.
رمز این پنجره
روی هر صفحه «ژرف» را تایپ کنید.

ایرادی دیدید، هر قدر کوچک؟ به sales@zharfban.com بنویسید.