ژرف‌بان سرویس IaaS چیست؟ زیرساخت به‌عنوان سرویس، مسئولیت مشترک و هزینه به ریال
در IaaS ارائه‌دهنده سخت‌افزار، شبکه و مرکز داده را اداره می‌کند و شما سیستم‌عامل، داده و نرم‌افزار را. این تقسیم کار هزینه را از دارایی ثابت به هزینه دوره‌ای می‌برد، اما وصله امنیتی سیستم‌عامل، پشتیبان‌گیری و پیکربندی دیواره آتش همچنان کار خود شماست.
سرویس IaaS چیست؟ تعریف دقیق زیرساخت به‌عنوان سرویس
زیرساخت به‌عنوان سرویس یا IaaS یکی از سه مدل خدمت در تعریف مرجع رایانش ابری است که مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا، NIST، در سپتامبر ۲۰۱۱ در نشریه ویژه ۸۰۰-۱۴۵ منتشر کرد. طبق این تعریف، در IaaS قابلیتی که به مشتری داده می‌شود تأمین پردازش، ذخیره‌سازی، شبکه و دیگر منابع پایه محاسباتی است، به‌طوری که مشتری بتواند هر نرم‌افزاری، از جمله سیستم‌عامل و برنامه‌های کاربردی، را روی آن نصب و اجرا کند. مشتری زیرساخت زیرین ابر را مدیریت نمی‌کند، اما سیستم‌عامل، ذخیره‌سازی و برنامه‌های نصب‌شده در کنترل اوست و احتمالاً کنترل محدودی بر بعضی اجزای شبکه، مثل دیواره آتش میزبان، هم دارد. [۱]
NIST برای هر سرویس ابری پنج ویژگی اساسی می‌شمارد که هر کدام برای مدیر مالی معنای مشخصی دارد. خودخدمتی بنا بر تقاضا یعنی می‌توانید بدون تماس با ارائه‌دهنده سرور یا فضای ذخیره‌سازی اضافه کنید؛ پس کنترل هزینه باید در سطح مجوز کاربران تعریف شود. دسترسی گسترده از شبکه یعنی سرویس از مرورگر و دستگاه‌های مختلف در دسترس است. تجمیع منابع یعنی منابع فیزیکی میان مشتریان مختلف تقسیم می‌شود و مشتری معمولاً محل دقیق آن‌ها را نمی‌داند، هرچند ممکن است بتواند آن را در سطح کشور یا مرکز داده تعیین کند. کشش سریع یعنی ظرفیت با تقاضا بالا و پایین می‌رود، و خدمت سنجش‌شده یعنی مصرف اندازه‌گیری و گزارش می‌شود و معمولاً به ازای مصرف پول می‌گیرد. [۱]
تفاوت IaaS با PaaS و SaaS؛ مرز کنترل کجاست؟
سه مدل خدمت ابری را می‌شود با یک پرسش از هم جدا کرد: کدام لایه در کنترل شماست؟ در نرم‌افزار به‌عنوان سرویس یا SaaS، مشتری برنامه ارائه‌دهنده را از مرورگر یا رابط برنامه‌نویسی به کار می‌برد و نه شبکه، نه سرور، نه سیستم‌عامل و نه ذخیره‌سازی و حتی قابلیت‌های برنامه را مدیریت نمی‌کند، جز تنظیمات محدود کاربری. در سکو به‌عنوان سرویس یا PaaS، مشتری برنامه‌ای را که خودش ساخته یا خریده با زبان‌ها و ابزارهای پشتیبانی‌شده ارائه‌دهنده روی ابر مستقر می‌کند و بر برنامه و شاید تنظیمات محیط میزبانی کنترل دارد، اما سیستم‌عامل و سرورها با ارائه‌دهنده است. در IaaS، مرز یک لایه پایین‌تر می‌آید و سیستم‌عامل هم به دست مشتری می‌رسد. [۱]
برای یک واحد مالی، این تفاوت عملی است. اگر نرم‌افزار حسابداری را به‌صورت SaaS اشتراک بگیرید، به‌روزرسانی، پشتیبان‌گیری از زیرساخت و امنیت سرور در قرارداد با فروشنده تعریف می‌شود. اگر همان نرم‌افزار را روی یک سرور مجازی IaaS نصب کنید، شما یا پیمانکار فناوری‌تان صاحب سیستم‌عامل، پایگاه داده، وصله‌های امنیتی و برنامه پشتیبان‌گیری هستید. مایکروسافت هم در معرفی IaaS، انتقال برنامه موجود به ابر بدون بازطراحی را نخستین کاربرد این مدل شمرده است؛ یعنی IaaS برای سازمانی مناسب است که می‌خواهد همان نرم‌افزار فعلی را بدون خرید سخت‌افزار روی ابر ببرد. [۱] [۳]
مدل مسئولیت مشترک؛ امنیت خود ابر و امنیت در ابر
آمازون وب سرویسز مسئولیت امنیت را در دو جمله خلاصه کرده است: ارائه‌دهنده مسئول «امنیت خود ابر» است، یعنی سخت‌افزار، نرم‌افزار، شبکه و تأسیساتی که سرویس‌ها روی آن اجرا می‌شوند؛ و مشتری مسئول «امنیت در ابر». برای سرویس محاسباتی که خود آمازون آن را در دسته IaaS می‌گذارد، مسئولیت مشتری شامل سیستم‌عامل مهمان هر ماشین، از جمله به‌روزرسانی و وصله‌های امنیتی، هر نرم‌افزار یا ابزاری که نصب می‌کند و پیکربندی دیواره آتش ارائه‌شده برای هر ماشین است. این تقسیم کار با تعریف NIST هم‌خوان است: هرچه کنترل یک لایه با شما باشد، امنیت آن هم با شماست. [۲] [۱]
رایج‌ترین سوءبرداشت این است که با رفتن به ابر، پشتیبان‌گیری و امنیت خودبه‌خود حل می‌شود. در IaaS، ارائه‌دهنده تضمین می‌کند سخت‌افزار و شبکه کار کند، اما اگر سیستم‌عامل وصله نخورده یا پایگاه داده پشتیبان نداشته باشد، از دست رفتن داده مسئولیت مشتری است. پیش از امضای قرارداد، روی کاغذ بنویسید چه کسی پشتیبان می‌گیرد، نسخه‌ها کجا و چه مدت نگه داشته می‌شوند، آزمون بازیابی هر چند وقت انجام می‌شود و دسترسی مدیریتی سرور در اختیار چه کسانی است. محل نگهداری داده را هم صریح بخواهید؛ NIST می‌گوید مشتری معمولاً محل دقیق منابع را نمی‌داند اما ممکن است بتواند آن را در سطح کشور یا مرکز داده تعیین کند. [۲] [۱]
کاربردهای IaaS برای کسب‌وکار؛ کجا می‌ارزد و کجا نه
مایکروسافت در معرفی IaaS این کاربردها را برمی‌شمارد: انتقال برنامه موجود به ابر بدون بازطراحی، ساخت و حذف سریع محیط‌های آزمون و توسعه، گسترش ذخیره‌سازی، پشتیبان‌گیری و بازیابی بدون سرمایه‌گذاری اولیه بزرگ، استقرار و مقیاس‌دهی زیرساخت برنامه‌های وب، پردازش‌های سنگین و تحلیل داده‌های حجیم. استدلال اقتصادی آن هم روشن است: IaaS هزینه راه‌اندازی و نگهداری مرکز داده فیزیکی را حذف می‌کند و در طرح‌های پرداخت به ازای مصرف، شرکت فقط برای منابعی که استفاده می‌کند پول می‌دهد. [۳]
این منطق همیشه به نفع IaaS تمام نمی‌شود. اگر بار کاری شرکت شما ثابت و قابل پیش‌بینی است، مثلاً یک سرور حسابداری که سال‌ها با همان ظرفیت کار می‌کند، کشش سریع ارزش زیادی ندارد و مقایسه هزینه کل چندساله با خرید سرور لازم است. از طرف دیگر، خدمت سنجش‌شده یعنی صورتحساب با مصرف بالا می‌رود؛ ماشینی که فراموش شده خاموش شود یا پشتیبان‌هایی که هرگز پاک نمی‌شوند، هر ماه هزینه می‌سازند. پس IaaS برای بارهای متغیر، محیط‌های آزمون و شرکت‌هایی که نیروی فنی برای اداره سیستم‌عامل دارند مناسب‌تر است و برای شرکتی که نه بار متغیر دارد و نه تیم فنی، یک SaaS با قرارداد روشن معمولاً ساده‌تر است. [۱] [۳]
ثبت حسابداری و اثر مالیاتی؛ اجاره IaaS در برابر خرید سرور با مثال ریالی
صورتحساب ماهانه IaaS هزینه همان دوره‌ای است که خدمت در آن دریافت شده و اگر چند ماه پیش‌پرداخت شود، به‌صورت پیش‌پرداخت ثبت و ماه‌به‌ماه به هزینه منتقل می‌شود. از نظر مالیات بر درآمد، ماده ۱۴۷ قانون مالیات‌های مستقیم هزینه‌ای را قابل قبول می‌داند که در حدود متعارف، متکی به مدارک و منحصراً مربوط به تحصیل درآمد مؤسسه در همان دوره باشد. اگر ارائه‌دهنده داخلی صورتحساب الکترونیکی صادر کند، طبق ماده ۵ قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان صورتحساب به کارپوشه شما منتقل و به‌عنوان اعتبار مالیاتی منظور می‌شود؛ مالیات ارزش افزوده آن با نرخ ده درصد ۱۴۰۵ محاسبه می‌شود. [۴] [۶] [۷]
سرور خریداری‌شده، برعکس، دارایی ثابت است و فقط استهلاک آن به هزینه می‌رود. ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم دارایی‌هایی را که بر اثر به‌کارگیری یا گذشت زمان ارزششان کم می‌شود استهلاک‌پذیر می‌داند و هزینه استهلاک را قابل قبول می‌شمارد، به شرطی که طبق جداول استهلاکی محاسبه شود که سازمان امور مالیاتی با رعایت استانداردهای حسابداری تهیه کرده است. برای مقایسه زیر، عمر پنج‌ساله فقط فرض تحلیلی است؛ نرخ مالیاتی هر نوع تجهیزات را از جدول استهلاک بخوانید. ارقام مثال هم فرضی‌اند و نرخ واقعی ارائه‌دهندگان را نشان نمی‌دهند. [۵]
شرکتی را در نظر بگیرید که دو سرور مجازی هر کدام ماهانه ۹٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ذخیره‌سازی و پشتیبان ماهانه ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال اجاره می‌کند: ۲۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در ماه به‌علاوه ۲٬۲۰۰٬۰۰۰ ریال مالیات ارزش افزوده و ۲۶۴٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه سالانه. گزینه دیگر خرید سروری به بهای ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است، به‌علاوه ۱۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در سال برای میزبانی، برق و نگهداری. با عمر فرضی پنج سال، استهلاک سالانه ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و هزینه سالانه ۴۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود، و ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال نقد هم روز اول از حساب بیرون می‌رود. در این فرض‌ها IaaS ارزان‌تر است؛ اما اگر نیاز شرکت به چهار سرور برسد، اجاره سالانه حدود دو برابر می‌شود و مقایسه باید دوباره انجام شود. [۵] [۷]
- اجاره ماهانه IaaS: بدهکار هزینه خدمات رایانش ابری ۲۲٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و بدهکار مالیات بر ارزش افزوده خرید ۲٬۲۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار حساب‌های پرداختنی یا بانک ۲۴٬۲۰۰٬۰۰۰ ریال.
- پیش‌پرداخت سالانه: بدهکار پیش‌پرداخت خدمات ابری، بستانکار بانک؛ سپس هر ماه بدهکار هزینه و بستانکار پیش‌پرداخت.
- خرید سرور: بدهکار تجهیزات رایانه‌ای ۱٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و مالیات بر ارزش افزوده خرید ۱۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار بانک ۱٬۶۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- استهلاک سالانه با عمر فرضی پنج سال: بدهکار هزینه استهلاک ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، بستانکار استهلاک انباشته تجهیزات رایانه‌ای.
اشتباه‌های رایج و چک‌لیست انتخاب سرویس IaaS
سه اشتباه رایج در قراردادهای IaaS تکرار می‌شوند: فرض اینکه ارائه‌دهنده از داده پشتیبان می‌گیرد، در حالی که طبق مدل مسئولیت مشترک داده و سیستم‌عامل با مشتری است؛ رها کردن سیستم‌عامل بدون وصله امنیتی؛ و نداشتن سقف و هشدار مصرف برای سرویسی که به ازای مصرف صورتحساب می‌دهد. اشتباه چهارم مالی است: ثبت کل پیش‌پرداخت سالانه به هزینه ماه پرداخت، که سود ماه‌ها را جابه‌جا می‌کند. فهرست زیر این چهار ریسک را پیش از امضا و در هر بستن ماه پوشش می‌دهد. [۲] [۱] [۴]
- در قرارداد روشن است پشتیبان‌گیری، وصله سیستم‌عامل و دیواره آتش با کیست؟
- محل نگهداری داده در سطح کشور یا مرکز داده مشخص شده است؟
- آزمون بازیابی دوره‌ای برنامه‌ریزی و نتیجه‌اش مستند می‌شود؟
- دسترسی مدیریتی سرورها به افراد مشخص محدود و ثبت می‌شود؟
- برای مصرف ماهانه سقف و هشدار تعریف شده و ماشین‌های بی‌استفاده خاموش می‌شوند؟
- صورتحساب ارائه‌دهنده داخلی در سامانه مؤدیان صادر می‌شود تا اعتبار مالیات ارزش افزوده از دست نرود؟
- هزینه کل سه تا پنج‌ساله IaaS با خرید سرور، با فرض‌های مکتوب، مقایسه شده است؟
منابع مستقیم
- The NIST Definition of Cloud Computing، نشریه ویژه ۸۰۰-۱۴۵ (سپتامبر ۲۰۱۱)؛ تعریف IaaS، PaaS، SaaS و پنج ویژگی اساسی مؤسسه ملی استاندارد و فناوری آمریکا (NIST)
- Shared Responsibility Model؛ امنیت خود ابر و امنیت در ابر Amazon Web Services
- What is IaaS؛ تعریف و کاربردهای رایج زیرساخت به‌عنوان سرویس Microsoft Azure
- ماده ۱۴۷ قانون مالیات‌های مستقیم؛ تعریف هزینه قابل قبول عدالت‌سرا؛ متن قانون
- ماده ۱۴۹ قانون مالیات‌های مستقیم؛ استهلاک دارایی‌ها و جداول استهلاک عدالت‌سرا؛ متن قانون
- قانون پایانه‌های فروشگاهی و سامانه مؤدیان با اصلاحات ۱۴۰۲؛ ماده ۵ و اعتبار مالیاتی صورتحساب خرید سازمان امور مالیاتی؛ متن بازنشرشده در شناسنامه (پورتال رسمی از خارج ایران در دسترس نبود)
- نرخ مالیات بر ارزش افزوده در قانون بودجه ۱۴۰۵؛ ده درصد برای کالا و خدمات موضوع ماده ۷ بانک اول
تحلیل‌های مرتبط
مطالب هم‌موضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل می‌کنند.
زیرساخت نرم‌افزار مالی به زبان مدیر مالی؛ از IIS و دیتابیس تا Docker و CDN
مدیر مالی لازم نیست معمار ابر باشد؛ اما باید مسیر هر درخواست تا ثبت پایدار، مرز مسئولیت‌ها، نقاط شکست و شاهد بازیابی را بفهمد تا واژه‌های فنی به ریسک قراردادی ترجمه شوند.
خواندن گزارش
حسابداری ابری برای چه کسب‌وکاری مناسب است؟ راهنمای انتخاب و پشتیبان
ابر می‌تواند راه‌اندازی، دسترسی و نگهداری را ساده‌تر کند، اما اینترنت، قرارداد، مسئولیت امنیت و خروج داده را حذف نمی‌کند. تصمیم درست از فرایند حیاتی، تحمل توقف و آزمون بازیابی شروع می‌شود.
خواندن گزارش
آزمون بازیابی اطلاعات مالی؛ چه زمانی بازگشت به کار را بپذیریم؟
پیام موفقیت پشتیبان‌گیری یا روشن‌شدن دوباره نرم‌افزار، سلامت دفتر مالی را ثابت نمی‌کند. این راهنما معیار پذیرش یک تمرین بازیابی را می‌سازد: چه چیزی باید برگردد، چه زمانی قابل استفاده شود و کدام اختلاف مانع بازگشت به کار است.
خواندن گزارش
نرم‌افزار ابری SaaS چیست؟ تعریف، ریسک‌ها و ثبت حسابداری اشتراک
در SaaS شما برنامه را نمی‌خرید و نصب نمی‌کنید؛ حق دسترسی به برنامه‌ای را می‌خرید که ارائه‌دهنده روی زیرساخت خودش اجرا و نگهداری می‌کند. این تفاوت هم قرارداد را عوض می‌کند و هم ثبت حسابداری را: طبق تفسیر کمیته تفسیر IFRS، اشتراک SaaS معمولاً خدمت است، نه دارایی نامشهود.
خواندن گزارش
رایانش مه (Fog computing) چیست؟ تعریف NIST، تفاوت با ابر و لبه و کاربرد مالی
رایانش مه لایه‌ای از گره‌های محاسباتی میان دستگاه‌های هوشمند و ابر است که داده را نزدیک محل تولید پردازش می‌کند. برای واحد مالی، ارزشش در شعبه، انبار و صندوقی است که نباید با قطع اتصال از کار بیفتد؛ اما مرجع نهایی حساب‌ها همچنان دفتر مرکزی می‌ماند.
خواندن گزارش
بررسی تفاوت سیستم پشتیبان گیری ابری و غیر ابری
این راهنما موضوع «بررسی تفاوت سیستم پشتیبان گیری ابری و غیر ابری» را از ادعای کلی به یک فرایند قابل‌آزمون تبدیل می‌کند: منبع معتبر، ورودی و خروجی، کنترل پیشگیرانه و کشف‌کننده، ثبت مالی و محدودیت‌های تصمیم.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر می‌شود.