ژرف‌بان مالیات عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی در ۱۴۰۵؛ نرخ، معافیت و مثال محاسبه
شخص حقیقی صاحب کسب‌وکار پس از معافیت ماده ۱۰۱ با نرخ پلکانی ۱۵، ۲۰ و ۲۵ درصد ماده ۱۳۱ مالیات می‌دهد و از ۱ فروردین ۱۴۰۵ پله‌ها به ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال رسیده‌اند. شرکت از ریال اول ۲۵ درصد ماده ۱۰۵ را می‌پردازد. این تفاوت، شباهت‌ها و مهلت‌ها با یک مثال عددی کنار هم آمده‌اند.
تفاوت مالیات عملکرد شخص حقیقی و حقوقی در یک نگاه
مالیات عملکرد یعنی مالیاتی که بر درآمد مشمول یک سال فعالیت بسته می‌شود؛ اما فرمول آن برای شخص حقیقی و شخص حقوقی یکی نیست. صاحب کسب‌وکار حقیقی، یعنی کسی که با نام خودش فروشگاه، کارگاه یا دفتر خدمات دارد، درآمد مشمولش را پس از کسر معافیت با نرخ پلکانی ماده ۱۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم می‌پردازد: ۱۵ درصد برای پله اول، ۲۰ درصد برای پله دوم و ۲۵ درصد برای مازاد. شرکت و هر شخص حقوقی دیگر که فعالیت انتفاعی دارد طبق ماده ۱۰۵ با نرخ ثابت ۲۵ درصد مالیات می‌دهد و پله و معافیت پایه ندارد. [۲] [۳]
تغییر مهم ۱۴۰۵ در اندازه پله‌هاست، نه در نرخ‌ها. هیئت وزیران در جلسه ۱۲ آذر ۱۴۰۴ و با تصویب‌نامه شماره ۱۵۷۵۷۰/ت۶۴۶۹۷هـ مورخ ۱۸ آذر ۱۴۰۴، به استناد ماده ۱۷۵ اصلاحی قانون مالیات‌های مستقیم و بر پایه نرخ تورم اعلام‌شده مرکز آمار، نصاب‌های ریالی چند ماده را تعدیل کرد. در جدول این مصوبه، پله اول ماده ۱۳۱ برای درآمد اشخاص حقیقی از مشاغل و املاک اجاری ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و پله دوم ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال تعیین شده و اجرای آن از ۱ فروردین ۱۴۰۵ است. یعنی این پله‌ها برای درآمد سال ۱۴۰۵ به کار می‌روند که اظهارنامه‌اش در ۱۴۰۶ تسلیم می‌شود، نه برای عملکرد ۱۴۰۴. [۱] [۲]
حقوق‌بگیری که فقط درآمد حقوق دارد مشمول این مقایسه نیست؛ مالیات حقوق جدول و معافیت جداگانه خودش را دارد و سقف معافیت ماده ۸۴ برای ۱۴۰۵، ۴٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در سال یا ۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال در ماه است. موضوع این راهنما درآمد کسب‌وکار است: همان سودی که یک فعالیت می‌تواند در قالب شخص حقیقی یا در قالب شرکت به دست آورد. [۹]
نرخ پلکانی ماده ۱۳۱ در ۱۴۰۵ و معافیت ماده ۱۰۱
متن به‌روزشده ماده ۱۳۱ سه پله دارد: تا ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال درآمد مشمول سالانه با نرخ ۱۵ درصد، نسبت به مازاد ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال با نرخ ۲۰ درصد و نسبت به مازاد ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال با نرخ ۲۵ درصد. نرخ پلکانی یعنی هر نرخ فقط روی همان بخش از درآمد اعمال می‌شود که در پله خودش قرار گرفته است؛ عبور از یک پله، مالیات بخش‌های پایین‌تر را بالا نمی‌برد. [۲] [۱]
پیش از اعمال این نرخ‌ها، شخص حقیقی صاحب مشاغل از معافیت ماده ۱۰۱ استفاده می‌کند. سقف این معافیت هر سال در قانون بودجه تعیین می‌شود و دو منبع حرفه‌ای که احکام مالیاتی قانون بودجه ۱۴۰۵ را بازنشر کرده‌اند، آن را برای ۱۴۰۵ مبلغ ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال گزارش کرده‌اند که برای درآمد املاک اشخاص بدون درآمد موضوع ماده ۵۷ هم همین رقم است. این عدد را پیش از ثبت نهایی اظهارنامه با متن ابلاغی قانون بودجه و فرم درگاه مالیاتی همان سال تطبیق دهید. [۹] [۱۰]
خود ماده ۱۰۱ دو شرط دارد که در محاسبه‌ها زیاد فراموش می‌شود. اول، معافیت فقط به مؤدیانی می‌رسد که اظهارنامه خود را طبق مقررات و در موعد مقرر تسلیم کرده‌اند؛ اظهارنامه دیرهنگام این معافیت را از دست می‌دهد. دوم، طبق تبصره ۲ اگر شخص حقیقی چند واحد شغلی داشته باشد، درآمد همه واحدها جمع می‌شود و فقط یک معافیت از آن کسر می‌شود. در شرکت مدنی هم طبق تبصره ۱ حداکثر دو معافیت به کار می‌رود و به تساوی میان شرکا تقسیم می‌شود. [۶]
- پله اول: تا ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال درآمد مشمول پس از معافیت، نرخ ۱۵ درصد.
- پله دوم: از ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تا ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، نرخ ۲۰ درصد.
- پله سوم: مازاد ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، نرخ ۲۵ درصد.
- معافیت ماده ۱۰۱ در ۱۴۰۵ طبق گزارش منابع حرفه‌ای: ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال برای هر شخص.
نرخ ثابت ۲۵ درصد ماده ۱۰۵ و تخفیف رشد درآمد ابرازی
ماده ۱۰۵ جمع درآمد شرکت‌ها و درآمد فعالیت‌های انتفاعی سایر اشخاص حقوقی را، پس از کسر زیان منابع غیرمعاف و معافیت‌های مقرر، مشمول نرخ ۲۵ درصد می‌کند. تبصره ۱ این ماده که در ۱۴۰۴ اصلاح شده، روشن می‌کند اشخاص حقوقی ایرانی که برای تقسیم سود تأسیس نشده‌اند هم اگر فعالیت انتفاعی داشته باشند، درآمد مشمول همان فعالیت با نرخ ماده ۱۰۵ سنجیده می‌شود. به زبان ساده، شرکت از ریال اول سود مشمول ۲۵ درصد می‌پردازد و معافیتی شبیه ماده ۱۰۱ ندارد. [۳]
شباهت مهم دو قالب در تخفیف رشد است. تبصره ماده ۱۳۱ برای اشخاص حقیقی و تبصره ۷ ماده ۱۰۵ برای اشخاص حقوقی یک سازوکار دارند: به ازای هر ۱۰ درصد افزایش درآمد ابرازی مشمول مالیات نسبت به سال قبل، یک واحد درصد از نرخ کم می‌شود و سقف تخفیف ۵ واحد درصد است. شرط هر دو هم یکی است: تسویه بدهی مالیاتی سال قبل و تسلیم اظهارنامه سال جاری در مهلت تعیین‌شده سازمان امور مالیاتی. [۲] [۳]
این تخفیف را بدون خواندن قانون بودجه همان سال در محاسبه نگذارید. یک منبع حرفه‌ای که احکام مالیاتی قانون بودجه ۱۴۰۵ را بازنشر کرده، گزارش می‌دهد این قانون به متن این دو تبصره شرطی افزوده که فقط رشد بیش از یک آستانه درصدی را مشمول تخفیف می‌کند. چون این آستانه با قانون بودجه هر سال عوض می‌شود و متن رسمی آن را در این بازبینی از منبع دومی تأیید نکرده‌ایم، عددی برای آن نمی‌آوریم؛ پیش از ثبت، متن ابلاغی بند مربوط در قانون بودجه را کنار اظهارنامه بگذارید. [۹]
مثال عددی: یک سود، دو قالب حقوقی
فرض کنید فعالیتی در سال ۱۴۰۵، پس از کسر هزینه‌های قابل قبول، ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال درآمد مشمول مالیات دارد و هیچ تخفیف یا معافیت دیگری در کار نیست. اگر این فعالیت به نام یک شخص حقیقی ثبت شده باشد، ابتدا ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال معافیت ماده ۱۰۱ کسر می‌شود و ۹٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال به پله‌های ماده ۱۳۱ می‌رسد. پله اول ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، پله دوم ۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و ۱٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریالِ باقی‌مانده در پله سوم ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال مالیات دارد؛ جمع، ۱٬۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال یعنی حدود ۱۴٫۲ درصد کل درآمد مشمول. اگر همین سود در یک شرکت به دست آمده باشد، مالیات آن ۲۵ درصد از ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، یعنی ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. [۲] [۳] [۹]
نکته‌ای که مثال نشان می‌دهد این است که فاصله دو قالب از جایی به بعد ثابت می‌ماند. وقتی درآمد مشمول شخص حقیقی از ۱۰٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، یعنی معافیت به‌علاوه سقف پله دوم، بیشتر شود، هر ریال اضافه در هر دو قالب با ۲۵ درصد مالیات می‌گیرد. در این حالت مالیات شخص حقیقی همیشه ۱٬۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال کمتر از ۲۵ درصد کل درآمد است: ۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال از اثر معافیت و ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال از اثر دو پله پایین‌تر. پس مزیت مالیاتی قالب حقیقی برای سودهای بزرگ، به نسبت درآمد، کوچک می‌شود و تصمیم قالب حقوقی باید بر مسئولیت، تأمین مالی، شریک و الزامات دفتری هم تکیه کند، نه فقط بر نرخ. [۲] [۳]
- شخص حقیقی: ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ − ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۹٬۲۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال درآمد مشمول پس از معافیت.
- مالیات پلکانی: ۶۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ + ۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ + ۳۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۱٬۷۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- شرکت: ۱۲٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۲۵ درصد = ۳٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- مثال فرضی است، تخفیف رشد و معافیت‌های خاص را در بر ندارد و جای محاسبه پرونده واقعی را نمی‌گیرد.
اظهارنامه، مهلت، دفاتر و مسئولیت مدیران؛ تفاوت‌های عملی
صاحبان مشاغل طبق ماده ۱۰۰ باید اظهارنامه هر واحد شغلی را تا پایان خرداد سال بعد به اداره امور مالیاتی محل فعالیت تسلیم و مالیات را پرداخت کنند. اشخاص حقوقی طبق ماده ۱۱۰ مکلف‌اند اظهارنامه را همراه ترازنامه و حساب سود و زیان متکی به دفاتر و فهرست شرکا یا سهامداران، حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالیاتی تسلیم کنند. برای عملکرد ۱۴۰۴، سازمان امور مالیاتی با بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۶ مورخ ۳۰ تیر ۱۴۰۵ مهلت اظهارنامه مشاغل و فرم مالیات مقطوع را تا ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ تمدید کرد و مهلت اشخاص حقوقی‌ای را هم که بین ۱ خرداد و ۳۱ تیر ۱۴۰۵ تمام می‌شد، به همان تاریخ برد. [۴] [۵] [۸]
کسب‌وکار کوچک حقیقی یک گزینه دارد که شرکت ندارد: تبصره ماده ۱۰۰ به سازمان امور مالیاتی اجازه می‌دهد مشاغلی را که فروش سالانه‌شان از سقف معینی کمتر است، از برخی تکالیف مثل نگهداری دفاتر و تسلیم اظهارنامه معاف و مالیات آن‌ها را مقطوع تعیین کند. متن پایه قانون این سقف را ده برابر معافیت ماده ۸۴ گذاشته، اما قانون بودجه آن را برای عملکرد ۱۴۰۴ به ۱۵۰ برابر، یعنی ۷۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال رسانده است. این گزینه مشروط و سالانه است و جای محاسبه عادی را برای همه نمی‌گیرد. [۴] [۹]
تفاوت دیگر، مسئولیت شخصی است. در شخص حقیقی، صاحب کسب‌وکار خودش مؤدی است. در شخص حقوقی، ماده ۱۹۸ مدیران اشخاص حقوقی غیردولتی، و در شرکت‌های منحل‌شده مدیران تصفیه را، در پرداخت مالیات بر درآمد شخص حقوقی و مالیات‌هایی که شرکت طبق این قانون و قانون مالیات بر ارزش افزوده باید کسر و ایصال کند، با شرکت مسئول تضامنی می‌کند؛ البته فقط برای مالیاتی که در دوران مدیریت آن‌ها قطعی شده باشد. پس قالب شرکت ریسک مالیاتی را به‌طور کامل از مدیر جدا نمی‌کند. [۷]
اشتباه‌های رایج و چک‌لیست پیش از محاسبه
رایج‌ترین اشتباه، اعمال پله‌های ۱۴۰۵ روی عملکرد ۱۴۰۴ است؛ مصوبه تعدیل نصاب‌ها از ۱ فروردین ۱۴۰۵ اجرا می‌شود. اشتباه دوم، اعمال نرخ ۲۵ درصد بر کل درآمد شخص حقیقی است، در حالی که فقط مازاد پله دوم چنین نرخی دارد. اشتباه سوم، حساب‌کردن تخفیف رشد درآمد ابرازی بدون بررسی شرط تسویه بدهی سال قبل، مهلت تسلیم و آستانه‌ای است که قانون بودجه همان سال تعیین کرده است. [۱] [۲] [۳]
چک‌لیست زیر را پیش از هر محاسبه یا تصمیم درباره قالب حقوقی کامل کنید. این راهنما مشاوره مالیاتی نیست؛ عددهای سالانه را باید با متن ابلاغی همان سال و پرونده خود مؤدی تطبیق داد. [۱] [۸]
- سال عملکرد را مشخص کنید: پله‌های ۴٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و ۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال فقط برای عملکرد ۱۴۰۵ به بعد است.
- شخص را مشخص کنید: حقیقی با معافیت ماده ۱۰۱ و نرخ پلکانی، حقوقی با نرخ ثابت ۲۵ درصد.
- معافیت ماده ۱۰۱ را فقط در صورت تسلیم به‌موقع اظهارنامه و یک بار برای هر شخص حساب کنید، نه برای هر واحد شغلی.
- پیش از اعمال تخفیف رشد، شرط تسویه بدهی سال قبل و آستانه قانون بودجه را کنترل کنید.
- مهلت را از متن قانون و آخرین بخشنامه تمدید بخوانید، نه از خبر سال قبل.
- در شرکت، مدیران را از مسئولیت تضامنی ماده ۱۹۸ و وضعیت مالیات‌های قطعی‌شده آگاه کنید.
منابع مستقیم
- تصویب‌نامه ۱۵۷۵۷۰/ت۶۴۶۹۷هـ مورخ ۱۴۰۴/۰۹/۱۸؛ تعدیل نصاب‌های قانون مالیات‌های مستقیم به استناد ماده ۱۷۵ اصلاحی، اجرا از ۱۴۰۵/۰۱/۰۱ هیئت وزیران؛ متن بازنشرشده در پایگاه خبری اختبار
- ماده ۱۳۱ قانون مالیات‌های مستقیم؛ نرخ‌های پلکانی اشخاص حقیقی و تبصره تخفیف رشد درآمد ابرازی عدالت‌سرا؛ متن قانون با اصلاحات
- ماده ۱۰۵ قانون مالیات‌های مستقیم؛ نرخ ۲۵ درصد اشخاص حقوقی، تبصره ۱ اصلاحی ۱۴۰۴ و تبصره ۷ عدالت‌سرا؛ متن قانون با اصلاحات
- ماده ۱۰۰ قانون مالیات‌های مستقیم؛ مهلت اظهارنامه صاحبان مشاغل و تبصره مالیات مقطوع عدالت‌سرا؛ متن قانون با اصلاحات
- ماده ۱۱۰ قانون مالیات‌های مستقیم؛ تکلیف و مهلت اظهارنامه اشخاص حقوقی عدالت‌سرا؛ متن قانون با اصلاحات
- ماده ۱۰۱ قانون مالیات‌های مستقیم؛ معافیت صاحبان مشاغل، شرط تسلیم به‌موقع اظهارنامه و تبصره‌های ۱ و ۲ عدالت‌سرا؛ متن قانون با اصلاحات
- ماده ۱۹۸ قانون مالیات‌های مستقیم؛ مسئولیت تضامنی مدیران اشخاص حقوقی عدالت‌سرا؛ متن قانون با اصلاحات
- بخشنامه ۲۰۰/۱۴۰۵/۳۶ مورخ ۱۴۰۵/۰۴/۳۰؛ تمدید مهلت اظهارنامه اشخاص حقوقی، صاحبان مشاغل و فرم مالیات مقطوع تا ۱۴۰۵/۰۶/۳۱ سازمان امور مالیاتی کشور؛ متن بازنشرشده در پایگاه خبری اختبار
- احکام مالیاتی قانون بودجه ۱۴۰۵؛ معافیت مواد ۸۴ و ۱۰۱، سقف تبصره ماده ۱۰۰ و تخفیف رشد درآمد ابرازی محاسبان؛ به‌روزشده مهر ۱۴۰۵
- احکام مالیاتی ۱۴۰۵؛ سقف معافیت مواد ۱۰۱ و ۵۷ و معافیت ماده ۸۴ سرای حسابدار
تحلیل‌های مرتبط
مطالب هم‌موضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل می‌کنند.
مالیات بر درآمد و عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی؛ نقشه تصمیم ۱۴۰۵
«مالیات بر درآمد» نام یک خانواده از مالیات‌هاست؛ «مالیات عملکرد» معمولاً نتیجه سالانه یک منبع یا فعالیت در پرونده مؤدی است. این راهنما به‌جای یک نرخ عمومی، مسیر تشخیص شخص، منبع، پایه، دوره و مدرک را می‌سازد.
خواندن گزارش
اظهارنامه اشخاص حقوقی ۱۴۰۵؛ بستن دفاتر تا رسید نهایی
اظهارنامه حقوقی فرم پایان کار نیست؛ خروجی یک بستن سالانه کنترل‌شده است. چهار ماه قانونی، نرخ پایه ۲۵ درصد و جرایم فقط وقتی درست فهمیده می‌شوند که دوره، معافیت و داده شرکت روشن باشد.
خواندن گزارش
مالیات بر درآمد مشاغل در ۱۴۰۵؛ محاسبه از فروش تا درآمد مشمول
فرمول کوتاه است، اما ورودی‌ها ساده نیستند: درآمد ناخالص، وجوه امانی، موجودی، هزینه قابل قبول، معافیت و نرخ باید با نسخه قانون و اسناد همان عملکرد ساخته شوند.
خواندن گزارش
محاسبه مالیات بر درآمد اجاره؛ مأخذ، معافیت ۱۵۰ متر و نرخ ۱۴۰۵
اداره مالیاتی اجاره را از قرارداد می‌خواند، مگر قرارداد نباشد یا مبلغ آن کمتر از ۸۰ درصد جدول املاک مشابه باشد. بعد ۲۵ درصد کسر می‌شود، سهم معاف تبصره ۱۱ کنار می‌رود و نرخ ماده ۱۳۱ با طبقات تعدیل‌شده ۱۴۰۵ اعمال می‌شود. این راهنما هر گام را با عدد نشان می‌دهد.
خواندن گزارش
نمونه اظهارنامه مالیات عملکرد اشخاص حقوقی؛ مهلت ماده ۱۱۰ و جریمه ۱۴۰۵
اظهارنامه عملکرد اشخاص حقوقی فقط یک فرم دانلودی نیست: مهلت آن از ماده ۱۱۰ محاسبه می‌شود، نرخش ماده ۱۰۵ است و دیرکرد آن را مواد ۱۹۲ و ۱۹۳ -- دو جریمه جدا -- پوشش می‌دهند؛ تمدید ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ مخصوص عملکرد ۱۴۰۴ بود، نه یک قاعده همیشگی.
خواندن گزارش
اظهارنامه اشخاص حقیقی و تبصره ماده ۱۰۰ در ۱۴۰۵؛ انتخاب بر پایه مدرک
تبصره ماده ۱۰۰ میان‌بُر همگانی نیست. صاحب شغل باید عملکرد ۱۴۰۴، اطلاعاتی که سازمان دیده، شرایط دستورالعمل همان دوره و اثر پذیرش مالیات مقطوع را پیش از اقدام در ۱۴۰۵ کنار هم بگذارد.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر می‌شود.