ژرف‌بان شرایط استخدام بازنشسته در ۱۴۰۵؛ بیمه، قطع مستمری، مالیات و منع دولتی
شرکت خصوصی می‌تواند بازنشسته را استخدام کند، اما بازنشسته تأمین اجتماعی با اشتغال دوباره مستمری‌اش متوقف می‌شود و کارفرما باید او را بیمه کند. دستگاه‌های دولتی و هر نهادی که از بودجه عمومی استفاده می‌کند، با قانون ۱۳۹۵ از به‌کارگیری بازنشستگان منع شده‌اند.
آیا استخدام بازنشسته مجاز است؟ پاسخ کوتاه
پاسخ به نوع کارفرما بستگی دارد. در بخش خصوصی، قانون منع به‌کارگیری بازنشستگان که دامنه‌اش دستگاه‌های عمومی است اعمال نمی‌شود و رابطه تازه یک قرارداد کار معمولی است. اما برای بازنشسته تأمین اجتماعی، اشتغال دوباره بی‌اثر نیست: قانون تأمین اجتماعی بازنشستگی را عدم اشتغال بیمه‌شده به کار به سبب رسیدن به سن بازنشستگی تعریف کرده و سازمان اعلام کرده با شروع کار تازه، پرداخت مستمری متوقف می‌شود. [۱] [۲] [۷]
در بخش عمومی وضع برعکس است. قانون ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان، به‌کارگیری کسانی را که بازنشسته یا بازخرید شده‌اند، در دستگاه‌های اجرایی ماده ۵ قانون مدیریت خدمات کشوری و همه دستگاه‌هایی که به هر شکل از بودجه عمومی کل کشور استفاده می‌کنند ممنوع کرده است. پس شرکتی که سهام یا بودجه‌اش به دولت وصل است، پیش از هر قراردادی باید شمول خود را در این قانون بسنجد، نه اینکه با عنوان «مشاور» یا «قرارداد پیمانکاری» از آن عبور کند. [۱]
منع به‌کارگیری بازنشستگان در دستگاه‌های دولتی و استثناهای آن
این قانون در ۲۰ اردیبهشت ۱۳۹۵ در مجلس تصویب شد و اصلاحیه آن در ۶ شهریور ۱۳۹۷ به تصویب رسید. طبق تبصره ۱ اصلاحی، به‌کارگیری بازنشستگان در سمت‌های بندهای الف، ب و ج ماده ۷۱ قانون مدیریت خدمات کشوری مجاز است، در نیروهای مسلح با اجازه فرماندهی کل قوا ممکن است و در وزارت اطلاعات تا سقف یک درصد نیروهای رسمی هر رده. جانبازان بیش از ۵۰ درصد، آزادگان با بیش از سه سال اسارت و فرزندان شهدا هم از شمول قانون بیرون‌اند. [۱]
تبصره ۲ راه محدودی باز گذاشته است: دستگاه‌های مشمول در صورت لزوم می‌توانند از بازنشستگان متخصص با مدرک کارشناسی و بالاتر به صورت پاره‌وقت و ساعتی استفاده کنند، به شرط آنکه ساعات کار آن‌ها از یک‌سوم ساعات کار موظف کارکنان رسمی و پرداختی‌شان از یک‌سوم پرداختی همان شغل بیشتر نباشد. تبصره ۳ دستگاه‌ها را مکلف کرده ظرف شصت روز به‌کارگیری خلاف قانون را پایان دهند و پرداخت پس از مهلت را تصرف غیرقانونی در اموال عمومی شمرده است. این تبصره‌ها فقط برای بخش عمومی‌اند. [۱]
استخدام بازنشسته تأمین اجتماعی در بخش خصوصی
بند ب ماده ۲۱ قانون کار بازنشستگی کارگر را یکی از طرق خاتمه قرارداد کار شمرده است. پس بازنشسته‌ای که دوباره سر کار می‌آید، حتی نزد همان کارفرمای قبلی، با یک قرارداد تازه کار می‌کند: تاریخ شروع تازه، مزد تازه و سابقه تازه برای مزایای پایان کار. بستن پرونده قبلی با تسویه کامل، پیش از امضای قرارداد جدید، جلوی قاطی شدن سنوات دو دوره را می‌گیرد. [۵]
مدیرکل امور فنی مستمری‌های سازمان تأمین اجتماعی در فروردین ۱۳۹۵ گفت بازنشستگان سازمان در صورت تمایل می‌توانند با اطلاع به شعبه دوباره کار کنند، کارفرمایان باید اشتغال آنان را کتباً اعلام و حق بیمه مقرر را بپردازند، پرداخت مستمری از تاریخ شروع کار تازه متوقف می‌شود و پس از ترک کار، مستمری با اعمال افزایش‌های سالانه و سوابق جدید دوباره محاسبه و برقرار می‌شود. این قدیمی‌ترین بیان رسمی در دسترس است؛ رویه روز را از شعبه بپرسید. [۷] [۲]
سازمان در اردیبهشت ۱۴۰۴ هم هشدار داد اگر بازنشسته‌ای دوباره در یک واحد اقتصادی مشغول کار شود، کارفرما در زمان حسابرسی مشمول جریمه می‌شود و مستمری بازنشسته هم در معرض توقف قرار می‌گیرد. همان گزارش گفت در برخی شرایط خاص، ادامه دریافت مستمری کنار اشتغال ممکن است، اما دو شرط آن هنوز به‌طور رسمی اعلام نشده است. تا اعلام رسمی، استخدام بدون لیست بیمه با این امید که آن استثنا شامل حال شما شود، ریسک کارفرماست، نه راه‌حل. [۸]
برخی کارفرماها برای پرهیز از این پیامدها، بازنشسته را با قرارداد مشاوره یا حق‌الزحمه به کار می‌گیرند. همان مدیرکل تأمین اجتماعی یادآوری کرده بود که طبق قانون، کسی که از کارفرما مزد یا حقوق دریافت می‌کند بیمه‌شده تلقی می‌شود و کارفرما مکلف به پرداخت حق بیمه اوست. عنوان قرارداد ماهیت رابطه را عوض نمی‌کند؛ اگر فرد ساعت حضور ثابت دارد، زیر نظر مدیر کار می‌کند و ماهانه مبلغ ثابت می‌گیرد، بازرس سازمان او را کارگر می‌بیند و مابه‌التفاوت حق بیمه را از کارفرما مطالبه می‌کند. [۷] [۸]
بازنشسته صندوق‌های دولتی دیگر؛ لیست تأمین اجتماعی لازم است؟
همه بازنشستگان از تأمین اجتماعی مستمری نمی‌گیرند. دستورالعمل بازرسی از دفاتر قانونی که با بخشنامه ۴۱۹۵/۹۹/۱۰۰۰ مورخ ۱۳۹۹/۰۵/۱۵ ابلاغ شد، در فهرست اقلام غیرمشمول کسر حق بیمه، «وجوه پرداختی به شاغلین و یا بازنشستگان تحت پوشش سایر صندوق‌های بیمه و بازنشستگی دولتی» را آورده، به شرط ارائه مستندات و مدارک مثبته. یعنی پرداخت به بازنشسته‌ای که پوشش صندوق دولتی دیگری را دارد و این پوشش را مستند کرده، در بازرسی تأمین اجتماعی مشمول حق بیمه شمرده نمی‌شود. [۹]
این بند کار کارفرما را ساده نمی‌کند، فقط سنگینی آن را جابه‌جا می‌کند. حکم بازنشستگی، آخرین فیش مستمری و نام صندوق باید پیش از اولین پرداخت در پرونده باشد، چون قید «در صورت ارائه مستندات» یعنی بدون مدرک، همان پرداخت در رسیدگی مشمول دیده می‌شود. اثر اشتغال تازه بر مستمری خود صندوق دولتی هم تابع مقررات همان صندوق است و این راهنما درباره آن حکمی نمی‌دهد؛ از فرد بخواهید پاسخ کتبی صندوقش را بیاورد. [۹] [۱]
مالیات حقوق بازنشسته شاغل
بند ۵ ماده ۹۱ قانون مالیات‌های مستقیم حقوق بازنشستگی، وظیفه و مستمری را از مالیات حقوق معاف کرده است. این معافیت برای خود مستمری است، نه برای حقوق شغل تازه. حقوقی که شرکت به بازنشسته شاغل می‌پردازد، مثل حقوق هر کارمند دیگری مشمول مالیات حقوق است و معافیت سالانه و نرخ‌های پلکانی قانون بودجه همان سال بر آن اعمال می‌شود. اگر فرد هم‌زمان از کارفرمای دیگری هم حقوق می‌گیرد، قاعده تجمیع درآمد حقوق چند کارفرما را جداگانه بررسی کنید. [۱۰]
در سیستم حقوق، بازنشسته شاغل را مثل کارمند تازه‌وارد تعریف کنید: تاریخ شروع قرارداد جدید مبدأ مرخصی، عیدی و مزایای پایان کار است. ماده ۲۴ قانون کار مزایای پایان کار را برای هر سال سابقه بر پایه آخرین حقوق می‌داند؛ سابقه‌ای که پیش از بازنشستگی در همین شرکت داشته، در تسویه همان دوره بسته شده و نباید دوباره در محاسبه دوره تازه بیاید. مستمری را هم در فیش نیاورید؛ پرداخت آن با صندوق است، نه با شما. [۶] [۵]
مثال عددی: هزینه ماهانه استخدام یک بازنشسته در ۱۴۰۵
شرکتی خصوصی یک بازنشسته تأمین اجتماعی را با مزد مشمول ماهانه ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال استخدام می‌کند و اشتغال او را به شعبه اعلام می‌کند. لیست بیمه این نفر مثل هر کارگر دیگری است: ۷ درصد سهم بیمه‌شده، ۲۰ درصد سهم کارفرما و ۳ درصد بیمه بیکاری که کلاً با کارفرماست. حق بیمه ماهانه لیست ۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال می‌شود؛ ۱۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال از حقوق او کسر و ۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال روی هزینه شرکت می‌آید. از تاریخ شروع کار، مستمری او هم متوقف می‌شود. [۳] [۴] [۷]
حالا فرض کنید فرد دیگری با همان مزد، بازنشسته یک صندوق دولتی دیگر باشد و حکم و فیش مستمری‌اش را تحویل دهد. طبق بند ۱-۱۱ اقلام غیرمشمول در بخشنامه ۴۱۹۵/۹۹/۱۰۰۰، پرداخت به او در بازرسی تأمین اجتماعی مشمول حق بیمه دیده نمی‌شود و آن ۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال هزینه ماهانه کارفرما پدید نمی‌آید. همین تفاوت بزرگ، دلیل مستندسازی دقیق است: اگر مدرک صندوق در پرونده نباشد، مابه‌التفاوت حق بیمه و جریمه آن در حسابرسی سازمان مطالبه می‌شود. [۹] [۳] [۸]
- بازنشسته تأمین اجتماعی: ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۳۰٪ = ۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال حق بیمه لیست.
- سهم کسرشده از حقوق: ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۷٪ = ۱۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال.
- هزینه کارفرما: ۲۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ × ۲۳٪ = ۵۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ریال.
- بازنشسته صندوق دولتی دیگر با مدرک کامل: بدون لیست تأمین اجتماعی برای این پرداخت.
چک‌لیست پیش از استخدام بازنشسته
استخدام بازنشسته سه پرونده را هم‌زمان باز می‌کند: پرونده قانون کار، پرونده بیمه و پرونده صندوق بازنشستگی فرد. فهرست زیر هر سه را کنار هم می‌گذارد و هر ردیف آن به قانون ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان، قانون کار، قانون تأمین اجتماعی یا بخشنامه بازرسی برمی‌گردد. این راهنما نظر حقوقی پرونده مشخص نیست و درباره قواعد داخلی صندوق‌های دیگر حکمی نمی‌دهد. [۱] [۵] [۲] [۹]
- کارفرما مشمول قانون ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان نیست یا یکی از استثناهای آن را دارد.
- صندوق بازنشستگی فرد معلوم است و حکم بازنشستگی و آخرین فیش مستمری در پرونده است.
- قرارداد کار تازه با تاریخ شروع جدید بسته شده و پرونده قبلی تسویه شده است.
- برای بازنشسته تأمین اجتماعی، اشتغال کتباً به شعبه اعلام و نام او در لیست ماه آمده است.
- برای بازنشسته صندوق دیگر، مدرک پوشش صندوق پیش از اولین پرداخت دریافت شده است.
- حقوق تازه در فهرست مالیات حقوق آمده و مستمری با آن قاطی نشده است.
منابع مستقیم
- قانون ممنوعیت به‌کارگیری بازنشستگان مصوب ۱۳۹۵/۰۲/۲۰ با اصلاحات ۱۳۹۷/۰۶/۰۶ اختبار؛ بازنشر متن قانون
- قانون تأمین اجتماعی، ماده ۲ بند ۱۵؛ تعریف بازنشستگی عدالت‌سرا؛ بازنشر متن قانون
- قانون تأمین اجتماعی، ماده ۲۸ و تبصره ۱؛ سهم بیمه‌شده و کارفرما عدالت‌سرا؛ بازنشر متن قانون
- قانون بیمه بیکاری مصوب ۱۳۶۹، ماده ۵؛ حق بیمه ۳ درصد بر عهده کارفرما اختبار؛ بازنشر متن قانون
- قانون کار، ماده ۲۱؛ بازنشستگی از طرق خاتمه قرارداد کار عدالت‌سرا؛ بازنشر متن قانون
- قانون کار، ماده ۲۴؛ مزایای پایان کار بر پایه آخرین حقوق عدالت‌سرا؛ بازنشر متن قانون
- مستمری ماهانه بازنشستگان با اشتغال به کار مجدد متوقف می‌شود؛ گفت‌وگوی مدیرکل امور فنی مستمری‌های تأمین اجتماعی (فروردین ۱۳۹۵) ای‌استخدام به نقل از خبرگزاری فارس
- هشدار تأمین اجتماعی درباره اشتغال دوباره بازنشستگان (اردیبهشت ۱۴۰۴) بانک اول
- بخشنامه ۴۱۹۵/۹۹/۱۰۰۰ مورخ ۱۳۹۹/۰۵/۱۵ تأمین اجتماعی؛ بند ۱-۱۱ اقلام غیرمشمول کسر حق بیمه شناسنامه؛ متن بازنشرشده، چون پورتال سازمان تأمین اجتماعی از بیرون ایران در دسترس نبود
- قانون مالیات‌های مستقیم، ماده ۹۱ بند ۵؛ معافیت حقوق بازنشستگی و مستمری حساب‌نو؛ بازنشر متن قانون
تحلیل‌های مرتبط
مطالب هم‌موضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل می‌کنند.
بازنشستگی و مستمری ۱۴۰۵؛ سن، سابقه، سختی کار و بازماندگان
یک شرط واحد برای همه وجود ندارد. صندوق، سن، سابقه در تاریخ مبنا، نوع بیمه، شغل، جنسیت، ازکارافتادگی و قانون خاص باید در یک خط زمان کنار هم بررسی شوند؛ سپس مبلغ و مدارک از پرونده واقعی ساخته می‌شود.
خواندن گزارش
نحوه محاسبه بیمه حقوق و دستمزد ۱۴۰۵؛ سهم کارگر و کارفرما، سند و ارسال لیست
بیمه حقوق روی مزد مشمول حساب می‌شود، نه روی خالص پرداختی: ۷ درصد از کارگر کسر می‌شود و کارفرما ۲۰ درصد سهم خود و ۳ درصد بیمه بیکاری را رویش می‌گذارد. این راهنما ارقام ۱۴۰۵، یک مثال کامل، سند ماهانه و مهلت ماده ۳۹ را کنار هم می‌گذارد.
خواندن گزارش
مالیات حقوق شغل دوم در ۱۴۰۵؛ تجمیع درآمد، معافیت و کنترل کارفرما
«شغل دوم» نرخ یا معافیت مستقل نمی‌سازد. اگر دریافتی ماهیت حقوق داشته باشد، مجموع درآمد حقوق از یک یا چند منبع و احکام بودجه ۱۴۰۵ مبنای محاسبه‌اند؛ نوع پرداخت و مدرک معافیت مهم‌تر از عنوان شغل است.
خواندن گزارش
بازخرید خدمت چیست؟ تفاوت با بازنشستگی، استعفا و پایان قرارداد
بازخرید یک برچسب عمومی برای هر تسویه نیست؛ مبنا، نظام استخدامی و اثر آن بر رابطه و سابقه بازنشستگی باید قبل از ثبت مالی روشن شود.
خواندن گزارش
فوق‌العاده مأموریت ۱۴۰۵ در قانون کار؛ شرط، مبنا و پرونده قابل رسیدگی
مسافت پنجاه کیلومتر تنها مسیر مأموریت نیست؛ اقامت شبانه هم معیار مستقل است و مبلغ پرداختی باید از هزینه واقعی سفر جدا بماند.
خواندن گزارش
حقوق و مزایای ۱۴۰۵؛ جدول رسمی و کنترل اجرایی فیش
عدد مزد روزانه فقط نقطه شروع است. فیش قابل دفاع زمانی ساخته می‌شود که نوع قرارداد، روزهای کارکرد، مزایای ثابت، اقلام مشمول، کسور و نسخه مستند محاسبه در یک زنجیره کنترل شوند.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر می‌شود.