ژرف‌بان بیمه اتباع خارجی؛ نرخ ۲۷ و ۳ درصد، پروانه کار و ارسال لیست تأمین اجتماعی
کارگر خارجی دارای پروانه کار مثل کارگر ایرانی بیمه می‌شود، جز اینکه بیمه بیکاری ندارد؛ پس حق بیمه او ۲۷ درصد است. اگر در کشور خود بیمه باشد و کشورش عضو مقاوله‌نامه ۱۹ سازمان بین‌المللی کار باشد، فقط ۳ درصد حوادث کار در فهرستی جدا پرداخت می‌شود.
بیمه اتباع خارجی چگونه محاسبه می‌شود؟ پاسخ کوتاه
اگر تبعه خارجی با پروانه کار معتبر در کارگاه شما کار می‌کند و در کشور خودش بیمه نیست، باید مثل کارگر ایرانی در لیست ماهانه تأمین اجتماعی بیاید و حق بیمه او از همان مزد مشمول حساب شود. تنها تفاوت، بیمه بیکاری است: قانون بیمه بیکاری، مصوب ۲۶ شهریور ۱۳۶۹، در تبصره ماده ۱ اتباع خارجی را در کنار بازنشستگان و بیمه‌شدگان اختیاری از شمول خود خارج کرده است. چون ماده ۵ همان قانون حق بیمه بیکاری را ۳ درصد مزد و تماماً به عهده کارفرما گذاشته، این ۳ درصد برای کارگر خارجی پرداخت نمی‌شود. [۴]
ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی سهم بیمه‌شده را ۷ درصد مزد و سهم کارفرما را از ابتدای ۱۳۵۵، ۲۰ درصد تعیین کرده است. بنابراین حق بیمه کارگر خارجی ۲۷ درصد مزد مشمول می‌شود؛ رقمی که گزارش‌های خبری درباره بیمه اتباع هم برای کارگرانی که در کشور خود بیمه نیستند آورده‌اند. برای کارگر ایرانی همان مزد ۳۰ درصد حق بیمه دارد، چون ۳ درصد بیمه بیکاری به سهم کارفرما اضافه می‌شود. [۲] [۷]
استثنای مهم، کارگری است که در کشور خودش بیمه است. اگر کشور او به مقاوله‌نامه شماره ۱۹ سازمان بین‌المللی کار ملحق شده باشد و او در کشور خود برای خطرهای ماده ۳ قانون تأمین اجتماعی بیمه باشد، طبق بخشنامه ۲۵۸۹/۹۲/۱۰۰۰ مورخ ۲۵ خرداد ۱۳۹۲ سازمان تأمین اجتماعی، فقط از نظر حوادث ناشی از کار بیمه می‌شود و حق بیمه آن ۳ درصد حقوق و مزایای پرداختی است، بدون رعایت سقف دستمزد. این گروه صورت مزد جداگانه دارند و در لیست عادی کارگاه نمی‌آیند. [۳] [۷]
مبنای قانونی؛ ماده ۵ قانون تأمین اجتماعی و پروانه کار
ماده ۵ قانون تأمین اجتماعی می‌گوید بیمه اتباع بیگانه‌ای که طبق قوانین و مقررات مربوط در ایران کار می‌کنند، تابع همین قانون است، مگر در دو حالت. حالت الف: اگر میان دولت متبوع آنان و ایران موافقت‌نامه دوجانبه یا چندجانبه تأمین اجتماعی منعقد شده باشد، طبق موافقت‌نامه عمل می‌شود. حالت ب: اگر تبعه بیگانه طبق گواهی مقامات صالح کشور خود در مدت اشتغال در ایران، در کشور خود یا کشور دیگری برای موارد ماده ۳ کلاً یا بعضاً بیمه باشد، در همان موارد معاف است. تبصره این ماده حوادث ناشی از کار اتباع کشورهای ملحق به مقاوله‌نامه سازمان بین‌المللی کار را از شمول بند ب خارج کرده است. [۱]
عبارت «طبق قوانین و مقررات مربوط» در ماده ۵ به قانون کار برمی‌گردد. ماده ۱۲۰ قانون کار می‌گوید اتباع بیگانه نمی‌توانند در ایران مشغول کار شوند، مگر اینکه اولاً روادید ورود با حق کار مشخص داشته باشند و ثانیاً طبق قوانین و آیین‌نامه‌ها پروانه کار بگیرند. تبصره همین ماده گروه‌هایی مانند کارکنان سیاسی و کنسولی، کارکنان سازمان ملل و خبرنگاران خارجی را با شرایط خود مستثنا کرده است. بخشنامه ۲۵۸۹ هم مواد ۱۲۰ تا ۱۲۹ قانون کار را مبنای بیمه این گروه دانسته است. [۵] [۳]
ضمانت اجرای پروانه کار سنگین است. ماده ۱۸۱ قانون کار کارفرمایی را که تبعه بیگانه فاقد پروانه کار یا دارای پروانه منقضی را به کار بگیرد، یا او را در کاری غیر از آنچه در پروانه قید شده بپذیرد، یا قطع رابطه استخدامی تبعه بیگانه را به وزارت کار اعلام نکند، با توجه به شرایط به ۹۱ تا ۱۸۰ روز حبس محکوم می‌کند. پس عاقلانه است عنوان شغل در لیست بیمه با شغل مندرج در پروانه کار یکی باشد و پایان کار هم به اداره کار گزارش شود، نه فقط به شعبه بیمه. [۶]
چهار گروه اتباع در بخشنامه تأمین اجتماعی و نرخ هر گروه
بخشنامه ۲۵۸۹/۹۲/۱۰۰۰ اتباع شاغل را چهار گروه می‌کند. گروه اول، اتباعی که به‌طور قانونی کار می‌کنند و استثنایی ندارند؛ آنها از نظر حق بیمه و تعهدات مانند سایر بیمه‌شدگان‌اند، به جز مقرری بیمه بیکاری، و کارفرما باید لیست آنها را بفرستد و حق بیمه را بپردازد. تأخیر در پرداخت هم همان جریمه‌های عادی را دارد. گروه دوم، اتباع جمهوری کره‌اند که طبق بخشنامه از ۲۰ خرداد ۱۳۵۷ معاف‌اند و حق بیمه‌ای از آنان گرفته نمی‌شود. [۳]
گروه سوم کسانی‌اند که در کشور خود یا کشور دیگری بیمه‌اند؛ آنها فقط برای همان تعهداتی که در خارج پوشش دارند معاف می‌شوند و سایر تعهدات ماده ۳ برقرار می‌ماند. برای این معافیت، گواهی کارفرما درباره بیمه بودن کارگر در خارج، اصل ترجمه رسمی گواهی بیمه خارجی با تأیید نمایندگی سیاسی ایران، رونوشت گذرنامه و رونوشت پروانه کار لازم است. گروه چهارم اتباع کشورهای عضو مقاوله‌نامه ۱۹ هستند که اگر در کشور خود برای تعهدات ماده ۳ بیمه باشند، فقط حوادث کار با نرخ ۳ درصد بیمه می‌شوند و اگر هیچ پوششی نداشته باشند، مثل گروه اول رفتار می‌شوند. [۳]
برای گروه چهارم، بخشنامه حمایت‌ها را هم مشخص کرده است: درمان تا بهبودی، غرامت دستمزد ایام بیماری اگر کارفرما نپرداخته باشد، غرامت نقص عضو، مستمری ازکارافتادگی جزئی و کلی ناشی از کار و مستمری بازماندگان در فوت ناشی از حادثه کار. دفترچه درمانی برای این گروه صادر نمی‌شود و درمان پس از رسیدگی به گزارش حادثه انجام می‌شود. حق بیمه ۳ درصدی این گروه در بخشنامه با کد حساب ۶۱۳ آمده است. [۳]
مدارک، شماره شناسایی و ارسال لیست بیمه اتباع
برای ثبت تبعه گروه اول، بخشنامه اصل و رونوشت پروانه کار، اصل و رونوشت گذرنامه، پرسشنامه ثبت‌نام تکمیل‌شده و لیست حق بیمه را می‌خواهد. شعبه پس از تطبیق مدارک با پرسشنامه شماره شناسایی تخصیص می‌دهد و گذرنامه و پروانه کار را به کارفرما برمی‌گرداند. بخشنامه همچنین می‌گوید کارفرما پیش از به‌کارگیری، طبق ماده ۱۲۸ قانون کار با وزارت کار استعلام کند و پروانه باید نوع شغل، محل کار و مدت اعتبار را نشان دهد و در پرونده فنی کارگاه بماند. [۳]
در گزارش‌های منتشرشده درباره ضوابط بیمه اتباع آمده است که شماره بیمه اتباع بر پایه شماره اختصاصی کارت اقامت، شماره پروانه کار، شماره گذرنامه و «شناسه فراگیر» درج‌شده در گذرنامه تخصیص می‌یابد و اگر این شماره هنوز صادر نشده باشد، با شماره گذرنامه و شناسه فراگیر می‌توان ثبت‌نام کرد. همان گزارش‌ها می‌گویند تبعه‌ای که دست‌کم ۳۰ روز سابقه پرداخت با مجوز اشتغال دارد، می‌تواند بیمه را با نرخ ۲۷ درصد به‌صورت اختیاری ادامه دهد. [۸]
دو حالت مرزی در بخشنامه پیش‌بینی شده است. کارگری که تمدید کارت کار موقتش در جریان است، اگر اداره کار شغل، محل و مدت اعتبار را تأیید کند، قابل ثبت است. سابقه کسی که بدون پروانه معتبر حق بیمه‌اش پرداخت شده، با گواهی اداره کل استان می‌تواند پذیرفته شود. اشتغال غیرمجاز باید به اداره کل استان اعلام شود و اگر حادثه یا بیماری ناشی از تقصیر کارفرما باشد، هزینه‌ها طبق ماده ۵۰ قانون تأمین اجتماعی از او مطالبه می‌شود. [۳]
مثال عددی با حداقل مزد ۱۴۰۵ و سند حسابداری
فرض کنید کارگر خارجی گروه اول، با پروانه کار معتبر و بدون بیمه در کشور خود، در ماه ۳۰ روزه فقط حداقل مزد ۱۴۰۵ را می‌گیرد. حداقل مزد روزانه ۱۴۰۵ برابر ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریال است؛ پس مزد ماه ۱۶۶٬۲۵۵٬۵۰۰ ریال می‌شود. برای ساده ماندن مثال، فرض می‌کنیم مزد مشمول همین رقم است، در حالی که در فیش واقعی سایر اقلام مشمول هم به آن اضافه می‌شوند. حق بیمه ۲۷ درصد، ۴۴٬۸۸۸٬۹۸۵ ریال است: سهم کارگر ۷ درصد یعنی ۱۱٬۶۳۷٬۸۸۵ ریال و سهم کارفرما ۲۰ درصد یعنی ۳۳٬۲۵۱٬۱۰۰ ریال. [۹] [۲] [۴]
اگر همین مزد به کارگر ایرانی پرداخت می‌شد، حق بیمه ۳۰ درصد یعنی ۴۹٬۸۷۶٬۶۵۰ ریال بود و سهم کارفرما با ۳ درصد بیمه بیکاری به ۳۸٬۲۳۸٬۷۶۵ ریال می‌رسید. تفاوت ماهانه ۴٬۹۸۷٬۶۶۵ ریال است که اگر نرم‌افزار حقوق نرخ کارگر خارجی را از ایرانی جدا نکند، هر ماه اضافه پرداخت یا به‌اشتباه به‌عنوان بدهی ثبت می‌شود. برای مهندس خارجی گروه چهارم با حقوق و مزایای ماهانه ۹۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، حق بیمه حوادث ۳ درصد یعنی ۲۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است و چون بخشنامه سقف دستمزد را برای این گروه اعمال نمی‌کند، تمام مبلغ مبنا قرار می‌گیرد. [۴] [۲] [۳]
- ثبت حقوق کارگر گروه اول: بدهکار هزینه حقوق و دستمزد ۱۶۶٬۲۵۵٬۵۰۰ ریال و بدهکار هزینه بیمه سهم کارفرما ۳۳٬۲۵۱٬۱۰۰ ریال؛ بستانکار سازمان تأمین اجتماعی ۴۴٬۸۸۸٬۹۸۵ ریال و بستانکار حقوق پرداختنی ۱۵۴٬۶۱۷٬۶۱۵ ریال (پیش از مالیات و سایر کسور).
- پرداخت حق بیمه: بدهکار سازمان تأمین اجتماعی ۴۴٬۸۸۸٬۹۸۵ ریال، بستانکار بانک ۴۴٬۸۸۸٬۹۸۵ ریال.
- برای گروه چهارم، مبلغ ۲۷٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال با صورت مزد جداگانه پرداخت می‌شود و در لیست عادی کارگاه نمی‌آید.
خطاهای پرهزینه و چک‌لیست ارسال لیست اتباع
رایج‌ترین خطا این است که کارگر خارجی با همان نرخ ۳۰ درصد در لیست بیاید. دومی برعکس است: کارگری که در کشور خود بیمه است، بدون گواهی بیمه خارجی با ترجمه رسمی و تأیید نمایندگی ایران، فقط با ۳ درصد ثبت شود؛ در بازرسی، شعبه می‌تواند او را گروه اول بداند و مابه‌التفاوت ۲۷ درصد را مطالبه کند. سومی، به‌کارگیری با پروانه منقضی یا در شغلی غیر از پروانه است که هم بیمه را مختل می‌کند و هم به ماده ۱۸۱ قانون کار می‌رسد. [۳] [۶]
فهرست زیر را پیش از ارسال لیست ماه برای هر تبعه خارجی کنترل کنید. هر سطر یا به ماده ۵ و ۲۸ قانون تأمین اجتماعی برمی‌گردد، یا به بخشنامه ۲۵۸۹، یا به مواد ۱۲۰ و ۱۸۱ قانون کار و قانون بیمه بیکاری. نگه داشتن پرونده کامل مدارک کنار لیست، پاسخ بازرسی بیمه و اداره کار را یکجا آماده نگه می‌دارد. [۱] [۲] [۳] [۵] [۴]
- روادید با حق کار و پروانه کار معتبر دارد و نوع شغل و محل کار در پروانه با کار واقعی و عنوان شغل در لیست یکی است؟
- گروه او مشخص است: گروه اول با ۲۷ درصد، معاف به موجب موافقت‌نامه، بیمه‌شده در خارج با گواهی، یا عضو مقاوله‌نامه ۱۹ با ۳ درصد؟
- برای گروه سوم و چهارم، گواهی بیمه خارجی با ترجمه رسمی و تأیید نمایندگی سیاسی ایران در پرونده است؟
- شماره شناسایی بیمه از شعبه گرفته شده و با گذرنامه و پروانه کار در پرونده پرسنلی ثبت است؟
- نرخ ۳ درصد بیمه بیکاری برای او محاسبه نشده و صورت مزد گروه چهارم جدا تهیه شده است؟
- پایان کار او هم به شعبه تأمین اجتماعی و هم به اداره کار اعلام شده است؟
منابع مستقیم
- ماده ۵ قانون تأمین اجتماعی و تبصره آن؛ بیمه اتباع بیگانه و استثناهای موافقت‌نامه و بیمه در کشور متبوع عدالت‌سرا؛ متن قانون
- ماده ۲۸ قانون تأمین اجتماعی؛ سهم ۷ درصد بیمه‌شده و ۲۰ درصد کارفرما عدالت‌سرا؛ متن قانون
- بخشنامه ۲۵۸۹/۹۲/۱۰۰۰ مورخ ۲۵ خرداد ۱۳۹۲ سازمان تأمین اجتماعی درباره بیمه اتباع خارجی سازمان تأمین اجتماعی؛ متن بازنشرشده در اختبار
- قانون بیمه بیکاری مصوب ۱۳۶۹؛ تبصره ماده ۱ و ماده ۵ مجلس شورای اسلامی؛ متن بازنشرشده در اختبار
- ماده ۱۲۰ قانون کار؛ روادید با حق کار و پروانه کار اتباع بیگانه عدالت‌سرا؛ متن قانون
- ماده ۱۸۱ قانون کار؛ مجازات به‌کارگیری تبعه بیگانه بدون پروانه یا در شغل دیگر عدالت‌سرا؛ متن قانون
- گزارش نرخ‌های ۲۷ و ۳ درصد حق بیمه اتباع خارجی؛ فروردین ۱۳۹۷ تجارت‌نیوز
- تمام ضوابط بیمه اتباع خارجی در ایران؛ شماره شناسایی، شناسه فراگیر و بیمه اختیاری خبرگزاری ایلنا
- ابلاغ بخشنامه تعیین حداقل مزد سال ۱۴۰۵؛ حداقل مزد روزانه ۵٬۵۴۱٬۸۵۰ ریال دنیای اقتصاد
تحلیل‌های مرتبط
مطالب هم‌موضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل می‌کنند.
دریافت فیش بیمه تأمین اجتماعی؛ مسیرها و کنترل پرداخت
«فیش بیمه» یک سند واحد نیست. برگه پرداخت حق بیمه کارگاه، سابقه ماهانه بیمه‌شده و فیش حقوقی مستمری‌بگیر سه خروجی متفاوت‌اند؛ هر کدام مسیر، مالک و شاهد کنترل خودش را دارد.
خواندن گزارش
بازرسی بیمه تأمین اجتماعی چیست؟ مدارک، مراحل بازرسی و اعتراض به نتیجه
بازرسان تأمین اجتماعی طبق ماده ۴۷ می‌توانند کارگاه را بازرسی کنند و دفاتر و مدارک کارفرما را ببینند؛ نتیجه، اگر مزدی بیرون از لیست پیدا شود، مطالبه مابه‌التفاوت حق بیمه است. این راهنما مدارک، مراحل، اقلام مشمول و غیرمشمول، مهلت اعتراض و ثبت حسابداری را با یک مثال عددی کنار هم می‌گذارد.
خواندن گزارش
اقلام مشمول بیمه و مالیات حقوق ۱۴۰۵؛ دو ماتریس، نه یک تیک
یک پرداخت می‌تواند مشمول بیمه و مالیات، فقط یکی از آنها یا معاف از هر دو باشد؛ نام حسابداری به‌تنهایی نتیجه را تعیین نمی‌کند و جدول باید نسخه مقررات و ماهیت واقعی را نگه دارد.
خواندن گزارش
عنوان شغلی در لیست بیمه تأمین اجتماعی؛ اثر بر سخت و زیان‌آور، بازرسی و دستمزد
عنوان شغلی که هر ماه در لیست بیمه می‌نشیند، بعدها مدرک سابقه کارگر می‌شود: برای بازنشستگی پیش از موعد در مشاغل سخت و زیان‌آور، برای مزد گروه در کارگاه دارای طرح طبقه‌بندی و برای پروانه کار اتباع. کارفرما مسئول درستی ارقام لیست است و مغایرت، هزینه‌اش را در بازرسی و هیأت‌ها می‌دهد.
خواندن گزارش
نحوه محاسبه بیمه حقوق و دستمزد ۱۴۰۵؛ سهم کارگر و کارفرما، سند و ارسال لیست
بیمه حقوق روی مزد مشمول حساب می‌شود، نه روی خالص پرداختی: ۷ درصد از کارگر کسر می‌شود و کارفرما ۲۰ درصد سهم خود و ۳ درصد بیمه بیکاری را رویش می‌گذارد. این راهنما ارقام ۱۴۰۵، یک مثال کامل، سند ماهانه و مهلت ماده ۳۹ را کنار هم می‌گذارد.
خواندن گزارش
ازکارافتادگی تأمین اجتماعی؛ درصد، سابقه، مستمری و مدارک
درصد پزشکی به‌تنهایی حق مستمری نمی‌سازد. منشأ کار یا غیرکار، تاریخ بیماری یا حادثه، سابقه پرداخت، نوع قرارداد بیمه و رأی کمیسیون در کنار هم مسیر تعهد را تعیین می‌کنند.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر می‌شود.