ژرف‌بان صورت وضعیت پیمانکاری چیست؟ کسورات، ثبت حسابداری و مثال عددی ۱۴۰۵
صورت وضعیت سندی است که پیمانکار هر ماه از کار انجام‌شده از شروع پیمان تا آن روز تهیه می‌کند تا کارفرما بر پایه آن بپردازد. کسورات حسن انجام کار و بیمه از آن کم و ارزش افزوده به آن اضافه می‌شود، و طبق استاندارد ۴۳ هر صورت وضعیت تأییدشده لزوماً درآمد همان دوره نیست.
صورت وضعیت پیمانکاری چیست و چه کسی آن را تهیه می‌کند؟
صورت وضعیت، سند اندازه‌گیری و قیمت‌گذاری کار انجام‌شده در یک پیمان است و مبنای پرداخت کارفرما به پیمانکار. در پیمان‌هایی که بر پایه شرایط عمومی پیمان، یعنی نشریه ۴۳۱۱، بسته شده‌اند، ماده ۳۷ می‌گوید پیمانکار در آخر هر ماه وضعیت کارهای انجام‌شده از شروع کار تا آن تاریخ را طبق نقشه‌های اجرایی، دستورکارها و صورت‌جلسه‌ها اندازه‌گیری می‌کند، مقدار مصالح و تجهیزات پای کار را تعیین می‌کند، مبلغ را بر اساس فهرست‌بهای منضم به پیمان محاسبه می‌کند و آن را تسلیم دستگاه نظارت می‌کند. [۱]
نکته کلیدی کلمه «از شروع کار» است: صورت وضعیت موقت تجمعی است. هر صورت وضعیت جدید کل کار انجام‌شده تا امروز را نشان می‌دهد و مبلغ قابل پرداخت این دوره از تفاضل آن با جمع صورت وضعیت قبلی به دست می‌آید. همین ساختار اجازه می‌دهد اشتباه اندازه‌گیری ماه‌های قبل در صورت وضعیت بعدی اصلاح شود، اما اگر حسابداری هر صورت وضعیت را مستقل و بدون تطبیق با جمع تجمعی ثبت کند، اصلاح‌ها دو بار در دفتر می‌نشینند. [۱]
انواع صورت وضعیت؛ موقت و قطعی، ارسالی و دریافتی
صورت وضعیت موقت ماهانه است و مبالغ آن علی‌الحساب‌اند تا کار تمام شود. پس از تحویل موقت، پیمانکار باید طبق ماده ۴۰ شرایط عمومی پیمان حداکثر تا یک ماه صورت وضعیت قطعی کارهای انجام‌شده را بر اساس مفاد پیمان تهیه و برای رسیدگی به مشاور تسلیم کند. برای تسهیل همین مرحله، توصیه شده متره‌های قطعی هر جزء کار در اولین فرصت تهیه شود و برای کارهایی که پس از انجام پوشیده می‌شوند، صورت‌جلسه انجام کار تنظیم شود. [۱]
از دید دفتر حسابداری، جهت صورت وضعیت مهم‌تر از نامش است. پیمانکار اصلی دو نوع صورت وضعیت دارد: صورت وضعیتی که برای کارفرما می‌فرستد و درآمد و طلب او را می‌سازد، و صورت وضعیتی که از پیمانکار جزء می‌گیرد و هزینه و بدهی او را. کسورات هم در این دو جهت برعکس‌اند: سپرده حسن انجام کاری که کارفرما از شما نگه داشته دارایی شماست و سپرده‌ای که شما از پیمانکار جزء نگه داشته‌اید بدهی شما. ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی هم کارفرما را مکلف کرده پیمانکار را به بیمه کردن کارکنان خود و پیمانکاران فرعی متعهد کند. [۲] [۳]
مسیر رسیدگی و تأیید صورت وضعیت موقت
ماده ۳۷ مهلت رسیدگی را برای دستگاه نظارت تعیین کرده است. متن اولیه از «ده روز از تاریخ دریافت از سوی مهندس ناظر» سخن می‌گفت، اما به استناد مصوبه شماره ۳۶۳۸/ش ف مورخ ۱۳۸۱/۱۲/۱۸ شورای عالی فنی، این عبارت به «حداکثر ده روز از تاریخ دریافت از پیمانکار» تبدیل شده است. یعنی مجموع زمان مهندس ناظر و مهندس مشاور برای بررسی، اصلاح و ارسال صورت وضعیت ماهانه به کارفرما ده روز است و رابطه درونی آن دو به پیمانکار ربطی ندارد. [۱]
اگر صورت وضعیت ناقص باشد، مثلاً صورت‌جلسه بخشی از کار پیوست نشده یا در آن اشتباهی دیده شود، دستگاه نظارت می‌تواند آن را برای تکمیل به پیمانکار برگرداند یا موارد ناقص را حذف یا اصلاح کند و بقیه را برای کارفرما بفرستد. در این حالت مهلت پرداخت از تاریخی شروع می‌شود که صورت وضعیت تکمیل و اصلاح‌شده به دستگاه نظارت تسلیم شود. پس برای پیمانکار، کامل بودن پیوست‌ها مستقیماً به جریان نقد و تأخیرهای مجاز گره خورده است. [۱]
کسورات صورت وضعیت و آنچه به آن اضافه می‌شود
طبق ماده ۳۵ شرایط عمومی پیمان، از مبلغ هر پرداخت به پیمانکار، معادل ده درصد به عنوان تضمین حسن انجام کار کسر و در حساب سپرده نزد کارفرما نگهداری می‌شود. نصف این مبلغ پس از تصویب صورت وضعیت قطعی و نصف دیگر با تصویب صورت‌جلسه تحویل قطعی مسترد می‌شود. ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی هم پرداخت پنج درصد بهای کل کار پیمانکار را به ارائه مفاصاحساب سازمان موکول کرده و کارفرمایی را که آخرین قسط را بدون مفاصاحساب بپردازد، مسئول حق بیمه و خسارات آن دانسته است؛ به همین دلیل کارفرماها این پنج درصد را از صورت وضعیت‌ها نگه می‌دارند. [۲] [۳]
استهلاک پیش‌پرداخت کسر سوم است: اگر پیمانکار در آغاز کار پیش‌پرداخت گرفته، هر صورت وضعیت به نسبتی که پیمان تعیین کرده از آن می‌کاهد؛ این نسبت قراردادی است و عدد عمومی ندارد. کسری که دیگر نباید باشد، مالیات تکلیفی ماده ۱۰۴ قانون مالیات‌های مستقیم است؛ این ماده با قانون اصلاح مصوب ۳۱ تیر ۱۳۹۴ حذف شده است. اگر قراردادی هنوز سطر مالیات تکلیفی دارد، مبنای آن را از متن همان قرارداد و قانون حاکم بپرسید، نه از عادت فرم‌های قدیمی. [۵]
مالیات بر ارزش افزوده برعکس کسورات، به مبلغ صورت وضعیت اضافه می‌شود. تسنیم در تیر ۱۴۰۵ گزارش داد نرخ ارزش افزوده کالاها و خدمات موضوع ماده ۷ قانون در ۱۴۰۵ ده درصد است؛ این گزارش رسانه‌ای است و متن رسمی را با سامانه مؤدیان تطبیق دهید. بند ۴۷ استاندارد ۴۳ هم ارزش افزوده را از قیمت معامله بیرون گذاشته، چون مبلغی است که پیمانکار به نمایندگی از اشخاص ثالث وصول می‌کند؛ پس در دفتر پیمانکار بدهی است، نه درآمد. [۶] [۴]
مثال عددی: صورت وضعیت موقت شماره ۴ در مهر ۱۴۰۵
جمع تجمعی کار انجام‌شده در صورت وضعیت موقت شماره ۴ یک پیمان تا پایان مهر ۱۴۰۵، ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و جمع تجمعی صورت وضعیت شماره ۳، ۱۲٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است؛ پس کارکرد ناخالص این دوره ۵٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. ده درصد حسن انجام کار ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و پنج درصد سپرده بیمه ۲۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال کسر می‌شود. فرض کنید پیمان استهلاک پیش‌پرداخت را ۱۵ درصد هر صورت وضعیت تعیین کرده باشد؛ یعنی ۸۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال. ارزش افزوده ده درصدی ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال اضافه می‌شود و خالص قابل پرداخت ۴٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال است. [۱] [۲] [۳] [۶]
- کارکرد این دوره: ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ منهای ۱۲٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۵٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- کسورات: حسن انجام کار ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰، سپرده بیمه ۲۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ و استهلاک پیش‌پرداخت ۸۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- اضافه‌شونده: ارزش افزوده ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- خالص قابل پرداخت: ۵٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ منهای ۱٬۶۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ به‌علاوه ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ = ۴٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
ثبت حسابداری صورت وضعیت نزد پیمانکار و کارفرما
نزد پیمانکار، با تأیید صورت وضعیت شماره ۴ این سند صادر می‌شود: حساب‌های دریافتنی ۴٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، سپرده حسن انجام کار نزد کارفرما ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال، سپرده بیمه نزد کارفرما ۲۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال و پیش‌دریافت پیمان ۸۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال بدهکار؛ و در طرف بستانکار ۵٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال کارکرد و ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال ارزش افزوده پرداختنی. طرف بستانکار کارکرد را «درآمد» ننامید مگر آنکه با سنجه پیشرفت انتخاب‌شده یکی باشد؛ استاندارد ۴۳ از دوره‌هایی که از ۱ فروردین ۱۴۰۴ شروع شده‌اند لازم‌الاجراست و طبق بند ۳۱ درآمد با انتقال کنترل شناسایی می‌شود. [۴]
بند ۱۰۵ تا ۱۰۸ همان استاندارد تکلیف کسورات را روشن می‌کند. دریافتنی فقط حقی است که تنها گذشت زمان آن را سررسید کند؛ سپرده حسن انجام کار که آزادسازی‌اش به صورت وضعیت قطعی و تحویل قطعی مشروط است، تا آن زمان دارایی حاصل از قرارداد است و باید جدا از دریافتنی ارائه و بابت کاهش ارزش ارزیابی شود. نزد کارفرما یا پیمانکار اصلی که صورت وضعیت پیمانکار جزء را می‌گیرد، همین سند برعکس است: هزینه یا کار در جریان و ارزش افزوده دریافتنی بدهکار، و پرداختنی، سپرده‌های پرداختنی و پیش‌پرداخت بستانکار. [۴] [۲]
- پیمانکار: بدهکار دریافتنی ۴٬۴۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰، سپرده حسن انجام کار ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰، سپرده بیمه ۲۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰ و پیش‌دریافت ۸۲۵٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- پیمانکار: بستانکار کارکرد یا درآمد قرارداد ۵٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و ارزش افزوده پرداختنی ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال.
- کارفرما: بدهکار کار در جریان ۵٬۵۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ و ارزش افزوده دریافتنی ۵۵۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال؛ بستانکار پرداختنی، دو سپرده و پیش‌پرداخت به همان مبالغ.
اشتباه‌های رایج و چک‌لیست هر صورت وضعیت
سه اشتباه بیشترین اختلاف را در پرونده پیمان می‌سازد. اول، ثبت هر صورت وضعیت بدون کسر جمع تجمعی قبلی، که کارکرد را دو بار در دفتر می‌نشاند. دوم، یکی گرفتن سپرده بیمه ماده ۳۸ با سپرده حسن انجام کار ماده ۳۵؛ اولی با مفاصاحساب تأمین اجتماعی و دومی با صورت وضعیت قطعی و تحویل قطعی آزاد می‌شود. سوم، ثبت مبلغ تأییدشده به عنوان درآمد، بدون بررسی سنجه پیشرفت استاندارد ۴۳ و بدون جدا کردن ارزش افزوده. [۱] [۳] [۲] [۴]
فهرست زیر را برای هر صورت وضعیت، چه ارسالی و چه دریافتی، پیش از ثبت سند مرور کنید. هر ردیف به یکی از مواد شرایط عمومی پیمان، قانون تأمین اجتماعی، قانون مالیات‌های مستقیم یا استاندارد ۴۳ برمی‌گردد. پیمان‌هایی که بر پایه شرایط عمومی پیمان بسته نشده‌اند، باید همین ردیف‌ها را با متن قرارداد خودشان پر کنند. [۱] [۳] [۵] [۴]
- جمع تجمعی با صورت وضعیت قبلی تطبیق داده شده و کارکرد دوره از تفاضل آن‌ها آمده است.
- نقشه‌ها، دستورکارها، صورت‌جلسه‌ها و فهرست مصالح پای کار پیوست است.
- حسن انجام کار، سپرده بیمه و استهلاک پیش‌پرداخت با نرخ همان پیمان کسر شده‌اند.
- سطری برای مالیات تکلیفی ماده ۱۰۴ نیامده، مگر با مبنای قراردادی روشن.
- ارزش افزوده اضافه شده و در حساب بدهی یا دریافتنی خودش نشسته است.
- کارکرد با سنجه پیشرفت استاندارد ۴۳ مقایسه و تفاوت به دارایی یا بدهی قرارداد برده شده است.
منابع مستقیم
- شرایط عمومی پیمان (نشریه ۴۳۱۱)، ماده ۳۷ صورت وضعیت موقت و ماده ۴۰ صورت وضعیت قطعی؛ پرسش‌وپاسخ و مصوبه ۳۶۳۸/ش ف شورای عالی فنی حقوق احداث؛ بازنشر متن ماده و نظریه‌های رسمی
- شرایط عمومی پیمان، ماده ۳۵؛ کسر ده درصد تضمین حسن انجام کار و استرداد آن حقوق احداث؛ بازنشر متن ماده و نظریه‌های رسمی
- قانون تأمین اجتماعی، ماده ۳۸؛ پنج درصد بهای کل کار و مفاصاحساب پیمانکار عدالت‌سرا؛ بازنشر متن قانون
- استاندارد حسابداری ۴۳ درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان؛ بندهای ۳۱، ۴۷، ۱۰۵ تا ۱۰۸ و ۱۳۱ سازمان حسابرسی؛ متن رسمی استاندارد
- قانون مالیات‌های مستقیم، ماده ۱۰۴؛ حذف‌شده با قانون اصلاح مصوب ۱۳۹۴/۰۴/۳۱ حساب‌نو؛ بازنشر متن قانون
- نرخ ده درصدی مالیات بر ارزش افزوده کالاها و خدمات ماده ۷ در ۱۴۰۵ (۱۶ تیر ۱۴۰۵) خبرگزاری تسنیم؛ منبع ثانویه
تحلیل‌های مرتبط
مطالب هم‌موضوع که همین تصمیم را از زاویهٔ دیگری کامل می‌کنند.
سپرده حسن انجام کار چیست؟ ماهیت حساب، ثبت سند و زمان آزادسازی
سپرده حسن انجام کار بخشی از مبلغ ناخالص هر صورت‌وضعیت پیمانکاری است که کارفرما نزد خود نگه می‌دارد تا از اجرای درست کار مطمئن شود؛ نه جریمه است و نه دارایی کارفرما، بلکه طلب پیمانکاری است که آزادسازی آن به دو رویداد مشخص در شرایط عمومی پیمان گره خورده است.
خواندن گزارش
استاندارد حسابداری پیمانکاری در ۱۴۰۵؛ از استاندارد ۹ تا استاندارد ۴۳
استاندارد ۹ «حسابداری پیمان‌های بلندمدت» برای دوره‌هایی که از ۱ فروردین ۱۴۰۴ شروع می‌شوند کنار گذاشته شده و پیمانکار حالا درآمد را با استاندارد ۴۳ «درآمد عملیاتی حاصل از قرارداد با مشتریان» شناسایی می‌کند؛ زیان قرارداد هم از مسیر استاندارد ۴ و ذخیره قرارداد زیانبار می‌گذرد.
خواندن گزارش
بیمه پیمانکاری چیست؟ حق بیمه قرارداد، ضرایب بخشنامه ۱۲۱۰۱ و مابه‌التفاوت
بیمه پیمانکاری یعنی حق بیمه کارکنانی که قرارداد را اجرا می‌کنند و ماده ۳۸ قانون تأمین اجتماعی پرداخت آن را با نگه‌داشتن پنج درصد بهای کار تضمین کرده است. سازمان این حق بیمه را یا از روی لیست و دفاتر قانونی وصول می‌کند یا با ضریبی از کارکرد ناخالص؛ این راهنما هر دو مسیر را با مثال عددی نشان می‌دهد.
خواندن گزارش
حسابداری پیمانکاری؛ قرارداد، صورت‌وضعیت، هزینه و کنترل پروژه
در پیمانکاری، صورت‌وضعیت الزاماً درآمد همان دوره و دریافت وجه الزاماً سود نیست. دفتر مالی باید قرارداد، پیشرفت تاییدشده، هزینه، کسور، پیش‌پرداخت، تغییرات و نقد را بدون دوباره‌شماری به هم وصل کند.
خواندن گزارش
پیمانکار کیست؟ وظایف، مرز مسئولیت و تحویل‌های حسابداری
پیمانکار یک عنوان شغلی ساده نیست؛ در هر پیمان، دامنه، اسناد، صلاحیت، نیروی کار، ایمنی، تغییرات، پرداخت و بیمه مسئولیت‌های به‌هم‌پیوسته می‌سازند. تحویل ناقص میان پروژه و مالی، سود و ریسک را هم‌زمان تحریف می‌کند.
خواندن گزارش
مفاصاحساب بیمه چیست؟ از انتقال کارگاه تا آزادسازی سپرده ۵ درصد پیمان
مفاصاحساب بیمه گواهی سازمان تأمین اجتماعی است که نشان می‌دهد برای یک کارگاه یا یک قرارداد، بدهی حق بیمه معوق نمانده است. دو گروه بیش از همه به آن نیاز دارند: کسی که کارگاهی را منتقل می‌کند یا می‌گیرد، و کارفرما و پیمانکاری که پنج درصد مبلغ پیمان و آخرین قسط تا صدور آن آزاد نمی‌شود.
خواندن گزارشخلاصه را سریع ببینید؛ گزارش کامل را با یک لمس باز کنید
هر پست با تصویر اختصاصی، دو دلیل اهمیت، یک اقدام مدیریتی، یک مورد قابل رصد و مسیر مستقیم به متن کامل و منابع منتشر می‌شود.