نرخ مالیات بر ارزش افزوده سال ۱۴۰۵ به همراه جدول کامل

نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵ چند درصد است؟

نرخ عمومی مالیات بر ارزش افزوده در سال ۱۴۰۵ همچنان ۱۰ درصد است. متن ماده ۷ قانون مالیات بر ارزش افزوده مصوب ۱۴۰۰، به‌روایت پایگاه ملی قوانین و مقررات معاونت حقوقی ریاست‌جمهوری، نرخ پایه مالیات و عوارض کالا و خدمات مشمول را، به استثنای کالاهای خاص ماده ۲۶، ۹ درصد تعیین کرده است. از بودجه ۱۴۰۳ یک واحد درصد افزایش بودجه‌ای به همین نرخ پایه اضافه شده و نرخ عملی را به ۱۰ درصد رسانده؛ این افزایش در قانون‌های بودجه ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ هم تکرار و تمدید شده و نرخ نهایی همچنان روی ۱۰ درصد ثابت مانده است. این همان عددی است که راهنمای مهلت اظهارنامه ارزش افزوده، راهنمای ارزش افزوده ۱۴۰۵ و محاسبه‌گر ارزش افزوده در همین سایت هم به‌عنوان نرخ پیش‌فرض به کار می‌برند و باید مبنای هر فاکتور با نرخ عمومی باشد. ^{[۳] [۱] [۲] [۸]}

در لایحه اولیه بودجه ۱۴۰۵، دولت پیشنهاد افزایش نرخ عمومی از ۱۰ به ۱۲ درصد را مطرح کرده بود. کمیسیون تلفیق مجلس این افزایش دو‌واحدی را از متن حذف کرد و دولت هم با حذف آن موافقت کرد؛ در نتیجه نرخ عمومی در قانون نهایی بودجه ۱۴۰۵ همان ۱۰ درصد باقی ماند و پیشنهاد ۱۲ درصد تصویب نشد. خبرهایی که همچنان عدد ۱۲ درصد را تکرار می‌کنند، به مرحله لایحه و نه متن نهایی مصوب اشاره دارند؛ برای فاکتور، اظهارنامه فصلی و هر تصمیم عملیاتی، فقط نرخ نهایی مصوب یعنی همان ۱۰ درصد ملاک است. ^{[۹] [۱۰]}

جدول نرخ ارزش افزوده ۱۴۰۵ به تفکیک کالا و خدمت

جدول زیر نرخ‌های اصلی مالیات بر ارزش افزوده ۱۴۰۵ را بر اساس دسته کالا یا خدمت و ماده مربوط در قانون دائمی خلاصه می‌کند. نرخ هر ردیف فاکتور واقعی باید از شناسه کالا و خدمت همان ردیف در سامانه مودیان گرفته شود، نه از این جدول به‌تنهایی؛ این جدول فقط چارچوب کلی نرخ‌ها را نشان می‌دهد و در بخش‌های بعدی همین مطلب هر ردیف با منبع و مثال باز می‌شود. ^{[۳] [۴] [۵] [۷]}

• کالا و خدمات مشمول نرخ عمومی — ۱۰ درصد — ماده ۷ (پایه ۹ درصد به‌علاوه افزایش بودجه‌ای یک‌واحدی)
• کالا و خدمات معاف مصرح در ماده ۹ — بدون مالیات — نهاده‌های غذایی پایه، برخی تجهیزات سرمایه‌ای، خدمات آموزشی، پژوهشی، ورزشی و حمل‌ونقل
• صادرات کالا از مبادی رسمی و صادرات خدمات دارای قرارداد و گواهی انجام کار — نرخ صفر با استرداد مالیات خرید — ماده ۱۰
• بنزین و سوخت هواپیما — ۳۰ درصد — ماده ۲۶
• نفت‌گاز، نفت سفید، نفت کوره، گاز طبیعی و گاز مایع — ۱۵ درصد — ماده ۲۶
• اجرت ساخت، سود و حق‌العمل فروش طلا، جواهر و پلاتین (اصل فلز معاف) — ۱۰ درصد — ماده ۲۶
• سیگار، پیپ و توتون تولید داخل با نشان ایرانی، تولید داخل با نشان بین‌المللی و وارداتی — نرخ پایه ۲۵ تا ۶۵ درصد بر اساس ماده ۲۶؛ ارقام هر سال با بخشنامه و قانون برنامه هفتم پیشرفت تعدیل می‌شود

کالا و خدمات معاف از ارزش افزوده؛ ماده ۹ قانون دائمی

ماده ۹ قانون دائمی فهرستی از کالاها و خدمات را از مالیات و عوارض ارزش افزوده معاف کرده است. در سمت کالا (بند الف)، مواردی مانند انواع گوشت و فرآورده‌های گوشتی، برنج، حبوبات، سویا و پروتئین سویا، انواع روغن خوراکی و شیرخشک مخصوص تغذیه کودکان معاف‌اند؛ همین‌طور ماشین‌آلات و تجهیزات سرمایه‌ای معدنی، کشاورزی و خطوط تولید صنعتی، تجهیزات اطفاء حریق و آتش‌نشانی، هواپیما و هلی‌کوپتر، تجهیزات کمک‌توان‌بخشی معلولان و آمبولانس در فهرست معافیت کالا قرار دارند. در سمت خدمات (بند ب)، خدمات آموزشی، پژوهشی، ورزشی و حمل‌ونقل عمومی مسافر از جمله مواردی هستند که معافیت شامل آن‌ها می‌شود. ^{[۴] [۱]}

فهرست کامل بندهای ماده ۹ طولانی‌تر از آن است که در یک جدول خلاصه شود و سازمان امور مالیاتی موظف است آن را از طریق سامانه عملیات الکترونیکی خود به اطلاع عموم برساند. در عمل، سریع‌ترین راه تشخیص معافیت یک ردیف فاکتور، نگاه‌کردن به شناسه سیزده‌رقمی کالا و خدمت همان ردیف در سامانه مودیان است؛ همین شناسه مشخص می‌کند ردیف مشمول نرخ عمومی، معاف یا نرخ خاص ماده ۲۶ است، و اشتباه در انتخاب شناسه یکی از رایج‌ترین دلایل رد فاکتور در کارپوشه مودیان است. ^[۴]

«معاف» و «نرخ صفر» یک چیز نیستند، هرچند هر دو در فاکتور به شکل مالیات صفر تومان دیده می‌شوند. کالا یا خدمت معاف ماده ۹ اصلاً در زنجیره ارزش افزوده نیست: فروشنده مالیات نمی‌گیرد، اما مالیاتی هم که خودش برای نهاده‌های همان کالا پرداخته قابل استرداد نیست و به بهای تمام‌شده اضافه می‌ماند. صادرات با نرخ صفر ماده ۱۰ برعکس است: فروشنده باز هم مالیات نمی‌گیرد، اما مالیات خریدهای مرتبط را طبق مدارک پس می‌گیرد. برای صادرکننده‌ای که هم کالای معاف و هم کالای صادراتی دارد، این فرق مستقیم روی جریان نقدی اثر می‌گذارد و باید در حسابداری هزینه‌ها جدا دیده شود. ^{[۴] [۵]}

صادرات: نرخ صفر یا معافیت؟ ماده ۱۰ را با ماده ۱۴۱ اشتباه نگیرید

طبق ماده ۱۰ قانون دائمی، صادرات کالا از مبادی خروجی رسمی کشور که با پروانه سبز گمرکی یا اسناد صادراتی معتبر مستند شده باشد، و صادرات خدمات که قرارداد و گواهی انجام کار پشتوانه آن باشد، مشمول مالیات و عوارض ارزش افزوده نیست و مالیاتی که صادرکننده هنگام خرید نهاده‌های مرتبط پرداخته، با ارائه مدارک مثبته مسترد می‌شود. تبصره ۲ همین ماده یک استثنا دارد: استرداد مالیات و عوارض خرید برای صادرات مواد خام و مواد اولیه‌ای که در فهرست ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم آمده، مجاز نیست. ^{[۵] [۱]}

این را با معافیت مالیات بر درآمد صادرات در ماده ۱۴۱ قانون مالیات‌های مستقیم اشتباه نگیرید؛ آن ماده به مالیات عملکرد (مالیات بر درآمد) صادرکننده مربوط است، نه به ارزش افزوده، و صد درصد درآمد حاصل از صادرات خدمات و کالاهای غیرنفتی و محصولات کشاورزی و بیست درصد درآمد حاصل از صادرات مواد خام را از مالیات عملکرد معاف می‌کند. دو رژیم مستقل‌اند: یکی مالیات بر درآمد صادرکننده را کم می‌کند، دیگری مالیات ارزش افزوده زنجیره خرید او را برمی‌گرداند. صادرکننده‌ای که هر دو معافیت را همزمان استفاده می‌کند، باید مدارک هر رژیم را جدا نگه دارد. ^{[۵] [۱۲]}

کالاهای خاص با نرخ متفاوت از نرخ عمومی؛ ماده ۲۶

ماده ۲۶ قانون دائمی برای گروهی از کالاهای خاص، نرخ‌هایی جدا از نرخ عمومی ۱۰ درصد تعیین کرده است. برای فرآورده‌های نفتی، نرخ مالیات و عوارض انواع بنزین و سوخت هواپیما ۳۰ درصد و نرخ نفت‌گاز، نفت سفید، نفت کوره، گاز طبیعی و گاز مایع ۱۵ درصد است. برای طلا، جواهر و پلاتین، اصل فلز از مالیات معاف است و فقط اجرت ساخت، سود و حق‌العمل فروش مشمول مالیات می‌شود؛ نرخ پایه این بخش هم مانند نرخ عمومی، ۹ درصد به‌علاوه همان افزایش بودجه‌ای یک‌واحدی است که در سال ۱۴۰۵ اجرت ساخت را به ۱۰ درصد می‌رساند. طلافروشی که مالیات را روی کل مبلغ فاکتور (فلز به‌علاوه اجرت)، نه فقط روی اجرت، حساب کند، نرخ را اشتباه اعمال کرده است. ^{[۷] [۱۱]}

برای دخانیات، متن پایه ماده ۲۶ نرخ‌های جداگانه‌ای برای سیگار، پیپ و توتون تولید داخل با نشان ایرانی (۲۵ درصد)، تولید داخل با نشان بین‌المللی (۴۰ درصد)، وارداتی (۶۵ درصد)، توتون خام وارداتی (۱۰ درصد) و توتون فرآوری‌شده وارداتی (۳۵ درصد) تعیین کرده است. این ارقام پایه قانونی هستند؛ مالیات و عوارض دخانیات هرساله هم از مسیر بودجه و هم از مسیر قانون برنامه هفتم پیشرفت بازنگری می‌شود و گزارش‌های ۱۴۰۵ از ارقام به‌روزتر و بالاتر برای دخانیات وارداتی خبر داده‌اند. برای فاکتور واقعی دخانیات، بخشنامه همان سال را جداگانه کنترل کنید؛ این مطلب فقط چارچوب ماده ۲۶ را نشان می‌دهد. ^{[۷] [۱۳]}

اعتبار مالیاتی خرید و استرداد؛ ماده ۱۷

ارزش افزوده مالیاتی چندمرحله‌ای است: در هر مرحله فروش، مالیات از خریدار گرفته می‌شود و مالیاتی که خودِ فروشنده هنگام خرید نهاده‌ها پرداخته، به‌عنوان اعتبار از آن کم می‌شود. ماده ۱۷ قانون دائمی همین را صریح گفته است: مالیاتی که مؤدی هنگام خرید کالا یا خدمت برای فعالیت اقتصادی خود، طبق صورتحساب معتبر همین قانون، پرداخته، از مالیات دریافتی او کسر یا به او مسترد می‌شود؛ ماشین‌آلات و تجهیزات خطوط تولید هم کالای مورد استفاده در فعالیت اقتصادی محسوب و اعتبارشان قابل کسر است. طبق تبصره ۱ همین ماده، اگر اعتبار خرید یک دوره از مالیات فروش همان دوره بیشتر باشد، مازاد به دوره‌های بعد منتقل می‌شود و در صورت درخواست مؤدی، از محل درآمدهای جاری مسترد می‌شود؛ شرط استفاده از این اعتبار، صورتحساب الکترونیکی معتبر ثبت‌شده در سامانه مودیان است. ^{[۶] [۱]}

محاسبه عملی: از مبلغ خالص فاکتور تا مبلغ نهایی

برای فاکتوری با نرخ عمومی ۱۰ درصد، رابطه محاسبه ساده است: مالیات ارزش افزوده برابر مبلغ خالص ضرب‌در نرخ، و مبلغ نهایی قابل پرداخت برابر مبلغ خالص به‌علاوه همین مالیات است. برای کالایی با بهای خالص ۱۰۰ میلیون تومان، مالیات ارزش افزوده ۱۰ میلیون تومان (۱۰۰ میلیون ضرب‌در ۱۰ درصد) و مبلغ نهایی صورتحساب ۱۱۰ میلیون تومان می‌شود. این دقیقاً همان روش و همان نرخ پیش‌فرضی است که محاسبه‌گر ارزش افزوده ژرف‌بان برای حالت «از خالص به نهایی» به کار می‌برد. ^[۳]

اگر فقط مبلغ نهایی فاکتور در دست باشد، مسیر برعکس است: مبلغ خالص برابر مبلغ نهایی تقسیم‌بر (۱ به‌علاوه نرخ) و مالیات برابر مبلغ نهایی منهای همین مبلغ خالص است. برای مبلغ نهایی ۱۱۰ میلیون تومان با نرخ ۱۰ درصد، مبلغ خالص ۱۱۰ میلیون تقسیم‌بر ۱٫۱ یعنی ۱۰۰ میلیون تومان، و مالیات ۱۰ میلیون تومان به دست می‌آید؛ همان ضریب تبدیل ۱٫۱ که در حالت «از نهایی به خالص» محاسبه‌گر ارزش افزوده به کار می‌رود. اگر همین فروشنده در همان دوره ۳ میلیون تومان مالیات خرید نهاده‌های مشمول پرداخته باشد، طبق ماده ۱۷ فقط مابه‌التفاوت، یعنی ۱۰ میلیون منهای همان ۳ میلیون اعتبار قابل‌کسر، را به سازمان می‌پردازد؛ نه کل ۱۰ میلیون تومان مالیاتی که از خریدار وصول کرده است. ^{[۳] [۶]}

چک‌لیست کنترل نرخ ارزش افزوده پیش از ثبت فاکتور

پیش از صدور یا ثبت هر فاکتور، این موارد را کنار هم کنترل کنید تا نرخ اشتباه وارد فاکتور فروش یا اظهارنامه فصلی نشود.

• شناسه کالا و خدمت سیزده‌رقمی ردیف را در سامانه مودیان چک کنید: نرخ عمومی، معاف یا نرخ خاص ماده ۲۶ بودن ردیف از همین شناسه معلوم می‌شود.
• برای صادرات، پروانه سبز گمرکی یا قرارداد و گواهی انجام کار خدمت را پیش از اعمال نرخ صفر آماده نگه دارید.
• برای طلا و جواهر، مالیات را فقط روی اجرت ساخت و سود بزنید، نه روی کل مبلغ فاکتور شامل فلز.
• برای دخانیات و فرآورده‌های نفتی، نرخ ماده ۲۶ را با آخرین بخشنامه همان سال تطبیق دهید؛ این نرخ‌ها بیشتر از سایر ردیف‌ها در طول سال تغییر می‌کنند.
• اعتبار مالیاتی خرید را فقط از صورتحساب الکترونیکی معتبر و تأییدشده در کارپوشه مودیان کسر کنید.
• اگر ردیفی نه در فهرست معافیت ماده ۹ و نه در ماده ۲۶ پیدا شد، نرخ عمومی ۱۰ درصد را به‌عنوان قاعده پیش‌فرض اعمال کنید و در صورت شک، پیش از ارسال با مشاور مالیاتی هماهنگ کنید.