اگر سهمی دارید که اوراق اختیار فروش تبعی همراهش آمده، این ابزار میگوید در سررسید دستکم چقدر میگیرید، اوراق در هر قیمت سهم چقدر پرداخت میکند و نگهداشتن سهم تا تاریخ اعمال نسبت به فروش امروز چه بازدهای دارد.
سود و زیان سهم همراه با اوراق تبعی در سررسید
سود و زیان در سررسید
سود
زیان
جدول همین نمودار
قیمت سهم در سررسید
سود و زیان
نمونهٔ واقعی ۱۴۰۵
هتابان66، اوراق تبعی عرضهٔ اولیهٔ تابان
بورس تهران در ۹ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد همهٔ خریداران عرضهٔ اولیهٔ گروه پتروشیمی تابان فردا، بهجز سرمایهگذاران واجد شرایط، به تعداد سهم تخصیصی اختیار فروش تبعی دارند. اوراق بدون معامله به کد معاملاتی آنها رسید.
نماد
هتابان66
دارایی پایه
سهام گروه پتروشیمی تابان فردا (تابان)
عرضهکننده (متعهد)
شرکت سرمایهگذاری اهداف
حجم اوراق
۴٬۶۸۷٬۵۰۰٬۰۰۰ ورقه
قیمت اعمال
۱۷٬۹۲۰ ریال
سررسید
۱۴۰۶/۰۶/۰۷
معاملات ثانویه
ندارد
قیمت مبنای دارایی پایه
قیمت پایانی سهم، گرد شده به نزدیکترین عدد صحیح
تسویه
خرید سهم به قیمت اعمال، یا پرداخت مابهالتفاوت با توافق دو طرف
نمادهای تبعی دیگری که در ۱۴۰۵ در پیامهای بورس دیدهایم: هتجارت57، هخساپا52، هساپا504، هصادر507، هخود508، هخابر55 و در فرابورس هدزاگرس04101.
اختیار فروش تبعی چیست
تعهد ناشر به خرید سهم شما به قیمتی معین در تاریخی معین.
ناشر اوراق، که خود شرکت یا سهامدار عمدهای است که در اطلاعیهٔ عرضه نامش آمده، متعهد میشود در سررسید سهم را به قیمت اعمال از دارندهٔ ورقه بخرد. شرکتها این اوراق را بیشتر برای حمایت از قیمت سهم و اطمینان سهامداران منتشر میکنند: در عرضهٔ اولیه، در افزایش سرمایه یا وقتی میخواهند سهم را برای خریداران تازه جذاب کنند.
هر ورقه به یک سهم پایه بسته است. اگر قیمت سهم در سررسید از قیمت اعمال کمتر باشد، ناشر تفاوت را میپردازد یا سهم را به قیمت اعمال میخرد. اگر بیشتر باشد، ورقه چیزی پرداخت نمیکند و شما سهم را به قیمت بازار دارید.
نحوه خرید اوراق تبعی
اوراق را فقط از ناشر میگیرید، یا با خرید در زمان عرضه یا با تخصیص همراه عرضهٔ اولیه.
عرضه در بورس
ناشر اوراق را با نماد «ه…» عرضه میکند و در دورهٔ عرضه با سازوکار حراج از او میخرید. برای این کار دسترسی معمول خرید سهم کافی است.
تخصیص همراه عرضهٔ اولیه
در هتابان66 اوراق بدون انجام معامله به کد معاملاتی خریداران عرضهٔ اولیهٔ تابان و به تعداد سهم تخصیصی آنها رسید.
بازار ثانویه
ندارد. نمیتوانید اوراق را از سهامدار دیگری بخرید یا به او بفروشید.
شرط اعتبار
سهم پایه باید در کد شما باشد. ورقههای بیش از سهم موجود یا بیش از سقف اعلامشده اعتبار ندارند و فروش سهم پیش از سررسید همان تعداد ورقه را باطل میکند.
اعمال اختیار فروش تبعی
اعمال فقط در تاریخ سررسید است و بدون درخواست شما انجام نمیشود.
سبک اعمال اروپایی است، پس تا پیش از سررسید نمیتوانید ورقه را اعمال کنید. در فرابورس درخواست اعمال از ابتدای یک روز کاری پیش از سررسید تا ساعت ۱۴ روز سررسید و از راه کارگزار ناظر سهم پذیرفته میشود. ورقهای که در این مهلت اعمال نشود، باطل میشود.
ملاک پرداخت، قیمت مبنای دارایی پایه است: قیمت پایانی سهم در سررسید که به نزدیکترین عدد صحیح گرد میشود. تسویه به دو شکل است. ناشر سهم را به قیمت اعمال از شما میخرد، یا اگر هر دو طرف توافق کنند، اختلاف آخرین قیمت اعمال اعلامشده و قیمت مبنا را نقدی میپردازد. قیمت اعمال پس از افزایش سرمایه تعدیل میشود، پس پیش از درخواست اعمال آخرین قیمت اعمال اعلامشده را ببینید.
فرمول ارزش و بازده اوراق تبعی
سهم همراه با اختیار فروش تبعی همان استراتژی «پوت محافظ» است: زیان از قیمت اعمال پایینتر نمیرود.
N تعداد سهم همراه با ورقه است، S_T قیمت مبنای سهم در سررسید، K قیمت اعمال، Buy قیمت خرید سهم و Paper بهایی که برای هر ورقه دادهاید (اگر با عرضهٔ اولیه رایگان رسیده، صفر).
مثال: ۱٬۰۰۰ سهم را ۱۶٬۵۰۰ ریال خریدهاید و ورقهٔ تبعی با قیمت اعمال ۱۷٬۹۲۰ ریال رایگان گرفتهاید. ارزش تضمینشدهٔ این سهمها در سررسید ۱۷٬۹۲۰٬۰۰۰ ریال است. اگر قیمت سهم در سررسید ۱۵٬۰۰۰ ریال باشد، ورقه ۲٬۹۲۰٬۰۰۰ ریال میارزد و کمترین بازده شما نسبت به قیمت خرید حدود ۸٫۶ درصد است، پیش از کارمزد اعمال.
بازدهی که ابزار «از قیمت امروز» نشان میدهد این را میسنجد: اگر بهجای فروش سهم به قیمت امروز، آن را تا سررسید نگه دارید، دستکم چند درصد بیشتر میگیرید. نسخهٔ سالانهٔ آن را میتوانید با سود سپرده یا بازده اوراق خزانه مقایسه کنید.
فرق اختیار فروش تبعی با اختیار فروش معمولی
هر دو حق فروش به قیمت اعمالاند، اما قاعده، طرف معامله و بازارشان فرق دارد.
قاعده
تبعی: «دستورالعمل معاملات اوراق اختیار فروش تبعی در بورس اوراق بهادار تهران و فرابورس ایران». معمولی: دستورالعمل معاملات قرارداد اختیار معامله (۱۳۹۷).
فروشنده (متعهد)
تبعی: ناشر. معمولی: هر معاملهگری که موقعیت فروش گرفته و وجه تضمین سپرده است.
بازار ثانویه
تبعی ندارد. نمادهای «ط» هر روز در بورس و فرابورس خرید و فروش میشوند.
وابستگی به سهم
تبعی فقط همراه سهم پایه اعتبار دارد. اختیار فروش معمولی را بدون داشتن سهم هم میتوانید بخرید، و برای تسویهٔ فیزیکی باید سهم را داشته باشید.
نماد
تبعی با «ه» شروع میشود (هتابان66)، اختیار فروش معمولی با «ط».
مبنای محاسبه و محدودیت نتیجه
فرمولها و فرضها را در همین صفحه آوردهایم. این محاسبه برای سنجیدن و یادگرفتن است و پیشنهاد خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. پیش از ثبت سفارش، قیمت و مقررات روز را در سامانهٔ معاملاتی کارگزارتان ببینید.
جوابها قاعدهٔ کلی بورس را میگویند. کارگزار شما ممکن است سقف یا رویهٔ سختگیرانهتری داشته باشد.
اختیار فروش تبعی چیست؟
ورقهای است که ناشرش، یعنی خود شرکت یا سهامدار عمدهای که در اطلاعیهٔ عرضه نامش آمده، متعهد میشود در تاریخ معین سهم شما را به قیمت اعمال بخرد. در عمل تضمین قیمت سهم است: اگر قیمت سهم در سررسید از قیمت اعمال پایینتر باشد، دستکم قیمت اعمال را میگیرید. قیمت اعمال این اوراق اغلب از قیمت روز سهم در زمان انتشار بالاتر است.
اوراق تبعی چیست و چه فرقی با اختیار فروش معمولی دارد؟
اوراق تبعی همان اختیار فروش تبعی است که نمادش با «ه» شروع میشود، مثل هتابان66. با اختیار فروش معمولی (نمادهای «ط») سه فرق اصلی دارد. فروشندهاش ناشر است و نه معاملهگران بازار، بازار ثانویه ندارد و نمیتوانید آن را به دیگری بفروشید، و فقط همراه سهم پایه اعتبار دارد. قاعدهاش هم دستورالعمل جداگانهای است و دستورالعمل اختیار معاملهٔ ۱۳۹۷ بر آن حاکم نیست.
نحوه خرید اوراق تبعی چگونه است؟
دو راه رایج دارد. گاهی ناشر اوراق را در بورس عرضه میکند و در زمان انتشار با سازوکار حراج از او میخرید. گاهی هم اوراق بدون معامله به کد خریداران عرضهٔ اولیه تخصیص داده میشود، مثل هتابان66 که به خریداران عرضهٔ اولیهٔ تابان به تعداد سهم تخصیصی رسید. پس از آن بازار ثانویهای نیست و نمیتوانید از دیگران بخرید.
اعمال اختیار فروش تبعی چطور انجام میشود؟
فقط در تاریخ سررسید و با درخواست خودتان از راه کارگزار. در فرابورس درخواستها از ابتدای یک روز کاری پیش از سررسید تا ساعت ۱۴ روز سررسید و از راه کارگزار ناظر سهم پذیرفته میشود. ناشر سهم را به قیمت اعمال از شما میخرد، یا اگر هر دو طرف توافق کنند، مابهالتفاوت قیمت اعمال و قیمت مبنا را نقدی میپردازد. اوراقی که اعمال نشوند، باطل میشوند.
اگر سهم را بفروشم، اوراق تبعی چه میشود؟
به همان تعداد باطل میشود. اوراق تبعی فقط تا وقتی اعتبار دارد که سهم پایهاش در کد شما باشد. اگر ۱۰۰۰ ورقه و ۱۰۰۰ سهم دارید و ۴۰۰ سهم را بفروشید، فقط ۶۰۰ ورقه در سررسید قابل اعمال است. ورقههای بیش از سهم موجود یا بیش از سقف اعلامشده هم اعتباری ندارند.
میتوانم اوراق تبعی را بفروشم؟
خیر. در اطلاعیهٔ عرضهٔ اوراق تبعی «معاملات ثانویه: ندارد» آمده است. تنها راه گرفتن ارزش آن، نگهداشتن سهم تا سررسید و اعمال است.
اگر قیمت سهم در سررسید بالاتر از قیمت اعمال باشد چه میشود؟
اوراق چیزی پرداخت نمیکند و اعمالش هم معنا ندارد، چون سهم را در بازار گرانتر از قیمت اعمال میفروشید. ملاک قیمت مبنای دارایی پایه است، یعنی قیمت پایانی سهم در سررسید که به نزدیکترین عدد صحیح گرد میشود.
اعمال اوراق تبعی هزینه دارد؟
کارمزد اعمال ۰٫۰۵ درصد ارزش اعمال است، یعنی قیمت اعمال ضرب در تعداد ورقه. جدول کارمزد فرابورس همین ضریب را برای اختیار معامله و اختیار فروش تبعی آورده است. اطلاعیههای اوراق تبعی دربارهٔ مالیات نقلوانتقال سهم در اعمال چیزی نگفتهاند و ما آن را در محاسبه نیاوردهایم.