اعمال در بورس تهران و فرابورس خودکار نیست و قراردادی که برایش درخواست ندهید، حتی در سود، بیارزش منقضی میشود. موقعیتتان و قیمت سهم در سررسید را بدهید تا ببینید هر راه تسویه چه پول و سهمی جابهجا میکند و پس از هزینهها چقدر برایتان میماند.
از آخرین هفته تا تسویهٔ نهایی
سررسید اختیار معامله روزبهروز
زمانبندی بورس تهران و فرابورس برای قراردادهای سهام و صندوق، طبق اطلاعیههای مهر و آبان ۱۴۰۵.
فقط معامله، بدون اعمال
قرارداد اروپایی است. اگر سود یا زیان را میخواهید ببندید، قرارداد را در بازار بخرید یا بفروشید.
تسویهٔ نقدی
فقط برای قرارداد در سود و فقط اگر هر دو طرف موافقت کرده باشند. مابهالتفاوت با قیمت مبنای سهم پرداخت میشود.
تسویهٔ فیزیکی
خریدار درخواست میدهد و فروشنده بهطور پیشفرض متعهد به تحویل است. پول یا سهم لازم باید در حساب باشد.
نکول
تسویهٔ نقدی با قیمت مبنا، به اضافهٔ ۱ درصد ارزش قرارداد به قیمت پایانی سهم بهعنوان خسارت.
تسویهٔ نهایی
سهم و پول در چرخهٔ تسویه جابهجا میشوند. فرابورس آن را T+۲ اعلام کرده است.
نحوه اعمال اختیار معامله
قراردادهای بورس تهران و فرابورس اروپاییاند و اعمالشان خودکار نیست.
همهٔ اطلاعیههای آغاز معاملات اختیار در ۱۴۰۵ «سبک اعمال: اروپایی» و «نحوهٔ اعمال: غیرخودکار» دارند. یعنی فقط در دو زمان میتوانید اعمال کنید و هر بار باید خودتان درخواست بدهید. به نوشتهٔ اطلاعیهٔ تسویهٔ بورس تهران، «از آنجایی که اعمال قراردادها به صورت غیرخودکار است، مسئولیت عدم اعلام درخواست اعمال بر عهده مشتری میباشد».
هیچ آستانهای برای اعمال خودکار قراردادهای در سود وجود ندارد. قراردادی که درخواست اعمال نگیرد، در پایان روز سررسید بیارزش منقضی میشود.
چگونه اختیار خرید را اعمال کنیم
پول را آماده کنید، درخواست بدهید و سهم را پس از تسویه تحویل بگیرید.
پیش از سررسید
قیمت اعمال × اندازه × تعداد را به اضافهٔ ۰٫۰۵ درصد کارمزد اعمال در حساب کارگزاری بگذارید.
روز سررسید
پس از دیدن پیام اعمال در سامانهٔ معاملاتی، درخواست تسویهٔ فیزیکی را ثبت کنید. گزینهٔ «موافقت با اعمال حداکثری» یعنی همهٔ قراردادهایتان اعمال شوند.
قرارداد بیتفاوت یا در زیان
میتوانید اعمالش کنید، اما باید موافقتتان را جداگانه اعلام کنید. معمولاً این کار زیان است، چون سهم را گرانتر از بازار میخرید.
پس از تخصیص
سهم به کد بورسی شما میآید. در فرابورس تسویهٔ نهایی پس از اعمال T+۲ است.
تسویه نقدی و فیزیکی آپشن
نقدی یک روز کاری پیش از سررسید و با موافقت هر دو طرف، فیزیکی در خود روز سررسید.
S قیمت مبنای دارایی پایه است، یعنی قیمت پایانی سهم که فرابورس صریحاً به نزدیکترین عدد صحیح گرد میکند، و K آخرین قیمت اعمالی که بورس پس از هر تعدیل اعلام کرده است. تسویهٔ نقدی فقط برای قرارداد در سود ممکن است.
موافقت شما با تسویهٔ نقدی به این معنا نیست که حتماً نقدی تسویه میشوید. خریدار فقط با فروشندههایی جفت میشود که آنها هم موافقت کرده باشند. اگر جفت نشدید، فردا میتوانید درخواست تسویهٔ فیزیکی بدهید. در بورس تهران تسویهٔ نقدی کسری از قرارداد ممکن نیست، اما فرابورس آن را میپذیرد.
در تسویهٔ فیزیکی فروشندهها بهطور پیشفرض متعهد به تحویل همهٔ موقعیتهای باز خودند. فرابورس قراردادها را به نسبت (تسهیم) میان فروشندهها تخصیص میدهد.
نکول اختیار خرید و فروش
اگر فروشنده نتواند تحویل دهد، قرارداد نقدی تسویه میشود و ۱ درصد خسارت میپردازد.
فرمولPenalty = 0.01 × S_close × size × n
قراردادهای تخصیصیافتهای که نشود فیزیکی تسویهشان کرد، با قیمت مبنای سهم در زمان تسویهٔ فیزیکی نقدی تسویه میشوند. اگر فروشندهٔ کال بخشی از سهمها را داشته باشد، همان بخش تحویل میشود و بقیه نقدی تسویه میشود. سهم بلوکه، وثیقه یا توقیفشده در حساب نمیآید.
خسارت نکول ۱ درصد ارزش قرارداد به قیمت پایانی دارایی پایه است. اول از حساب فروشنده و اگر کافی نبود از کارگزار او برداشت میشود.
اگر نماد سهم در سررسید بسته باشد
قرارداد با آخرین قیمت مبنا تسویه میشود و نماد اختیار برای بستن موقعیت باز میشود.
طبق ماده ۴۲ دستورالعمل، در زمان تسویهٔ نقدی قرارداد با آخرین قیمت مبنا نقدی تسویه میشود، اگر هر دو طرف اعلام کرده باشند. در زمان تسویهٔ فیزیکی، فروشنده آنچه دارد تحویل میدهد و بقیه نقدی تسویه میشود. اصلاحیهٔ مرداد ۱۴۰۴ (ماده ۴۲ مکرر) اجازه میدهد نماد اختیار در ۶۰ دقیقهٔ آخر روز سررسید، حتی با نماد بستهٔ سهم، فقط برای معاملات بستن موقعیت باز شود.
در تعطیلی سهماههٔ بازار در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، قراردادهایی که سررسیدشان در دورهٔ تعطیلی بود تاریخ تازه گرفتند: تسویهٔ نقدی ۱۴۰۵/۰۲/۲۹ و تسویهٔ فیزیکی و آخرین روز معاملاتی ۱۴۰۵/۰۲/۳۰.
تفاوت اختیار معامله اروپایی و آمریکایی
اروپایی فقط در سررسید اعمال میشود و آمریکایی هر روز تا سررسید.
همهٔ اختیار معاملههای سهام و صندوق در بورس تهران و فرابورس و قراردادهای بورس کالا اروپاییاند. اختیار فروش تبعی هم فقط در تاریخ سررسیدش اعمال میشود. برای همین مدل بلک شولز، که برای قرارداد اروپایی ساخته شده، برای قیمتگذاری این قراردادها به کار میرود.
نتیجهٔ عملیاش این است که اگر سهم پیش از سررسید جهش کرد و سود قرارداد را خواستید، باید خود قرارداد را بفروشید. قرارداد در سود نزدیک سررسید گاهی کمی زیر ارزش ذاتی معامله میشود و ابزار بالا فاصلهٔ این دو را با هزینههای اعمال میسنجد.
مبنای محاسبه و محدودیت نتیجه
فرمولها و فرضها را در همین صفحه آوردهایم. این محاسبه برای سنجیدن و یادگرفتن است و پیشنهاد خرید یا فروش هیچ قراردادی نیست. پیش از ثبت سفارش، قیمت و مقررات روز را در سامانهٔ معاملاتی کارگزارتان ببینید.
جوابها قاعدهٔ کلی بورس را میگویند. کارگزار شما ممکن است سقف یا رویهٔ سختگیرانهتری داشته باشد.
اعمال اختیار معامله یعنی چه؟
یعنی دارندهٔ قرارداد از حقی که خریده استفاده کند. دارندهٔ اختیار خرید سهم را به قیمت اعمال میخرد و دارندهٔ اختیار فروش سهمش را به قیمت اعمال میفروشد. طرف مقابل، یعنی فروشندهٔ قرارداد، موظف است این معامله را انجام دهد. در بورس تهران و فرابورس اعمال فقط در سررسید ممکن است.
نحوه اعمال اختیار معامله در بورس چگونه است؟
یک روز کاری پیش از سررسید، اگر قرارداد در سود باشد، میتوانید در سامانهٔ معاملاتی کارگزار با تسویهٔ نقدی موافقت کنید. روز سررسید، که آخرین روز معاملاتی هم هست، درخواست تسویهٔ فیزیکی را ثبت میکنید. پیش از آن باید پول لازم (در اختیار خرید) یا سهم (در اختیار فروش) در حسابتان باشد. پس از تخصیص، سهم و پول در چرخهٔ تسویه جابهجا میشوند.
چگونه اختیار خرید را اعمال کنیم؟
تا روز سررسید قیمت اعمال × اندازهٔ قرارداد × تعداد قرارداد را به اضافهٔ ۰٫۰۵ درصد کارمزد اعمال در حساب کارگزاری داشته باشید. وقتی سامانهٔ معاملاتی پیام اعمال را نشان داد، درخواست تسویهٔ فیزیکی را ثبت کنید. اگر قرارداد بیتفاوت یا در زیان است و باز هم میخواهید اعمالش کنید، باید موافقتتان را جداگانه تیک بزنید. سهم پس از تسویه به کد بورسی شما میآید.
اگر درخواست اعمال ندهم چه میشود؟
قرارداد اعمال نمیشود و بیارزش منقضی میشود، حتی اگر در سود باشد. اعمال در بورس تهران و فرابورس خودکار نیست و اطلاعیهها صریحاً نوشتهاند مسئولیت اعلام نکردن درخواست با مشتری است. اگر نمیخواهید اعمال کنید، قرارداد را پیش از پایان آخرین روز معاملاتی بفروشید.
تسویه نقدی و فیزیکی آپشن چه فرقی دارند؟
در تسویهٔ فیزیکی سهم و قیمت اعمال واقعاً دستبهدست میشوند. در تسویهٔ نقدی فقط مابهالتفاوت قیمت مبنای سهم و قیمت اعمال پرداخت میشود و سهمی جابهجا نمیشود، پس مالیات نقلوانتقال هم ندارد. تسویهٔ نقدی یک روز کاری پیش از سررسید است، فقط برای قراردادهای در سود، و فقط اگر هر دو طرف موافق باشند.
نکول اختیار خرید چیست و چه جریمهای دارد؟
اگر فروشندهٔ اختیار خرید در روز تسویهٔ فیزیکی به اندازهٔ تعهدش سهم نداشته باشد، نکول کرده است. هر قدر سهم داشته باشد تحویل میشود و بقیه با قیمت مبنای سهم نقدی تسویه میشود. خسارت نکول ۱ درصد ارزش قرارداد به قیمت پایانی سهم است که اول از حساب خود او و بعد از کارگزارش برداشت میشود.
نکول اختیار فروش یعنی چه؟
یعنی فروشندهٔ اختیار فروش روز سررسید پول خرید سهمها، یعنی قیمت اعمال × اندازه × تعداد، را در حساب نداشته باشد. قاعده همان است: تسویهٔ نقدی با قیمت مبنا و ۱ درصد خسارت. سهم بلوکهشده، وثیقهشده یا توقیفشده هم در تسویهٔ فیزیکی حساب نمیشود.
تفاوت اختیار معامله اروپایی و آمریکایی چیست؟
اختیار آمریکایی را هر روزی تا سررسید میشود اعمال کرد و اختیار اروپایی را فقط در سررسید. همهٔ قراردادهای اختیار سهام و صندوق در بورس تهران و فرابورس، و اختیار معاملههای بورس کالا، اروپاییاند. اگر پیش از سررسید سود قرارداد را میخواهید، باید آن را در بازار بفروشید.
آیا پیش از سررسید میتوانم اعمال کنم؟
خیر. اولین فرصت اعمال یک روز کاری پیش از سررسید است و آن هم فقط برای تسویهٔ نقدی. تا آن روز تنها راه گرفتن سود، فروش خود قرارداد است.